Bedende ödemin en sık görüldüğü yer bacaklar, bilhassa de ayak bilekleridir. Dokular ortasında birken sıvının fazla olması ve/veya gereğince taşınamaması bacak ödemine taban hazırlar. Birinci başta uzun oturma yahut ayakta kalmak ile başlayan ayakkabı giymekte zorlanma, ayakkabıların sıkması ile kendini muhakkak eden bu durum ilerledikçe bacaklarda hantallaşma ve ağrıları da beraberinde getirir. Evvelce günlük hayatı zorlaştıran bacak şişmeleri ileri evrelerinde önemli sıhhat sıkıntıları olarak karşımıza çıkabilmektedir.
Bacak şişmesinin nedenleri:
Bacak şişmeleri tüm bedeni ilgilendiren genel rahatsızlıklara yahut yalnızca o bacağa ilişkin lokal bir sıkıntıya bağlı olarak görülebilir.
Sistemik Hastalıklar:
Her iki bacakta simetrik biçimde görünen şişmeler derecelerine bağlı olarak guatr, birtakım metabolik hastalıklar, böbrek hastalığı, kalp yetmezliği üzere bedende ödem yapabilecek tüm bedeni ilgilendiren rahatsızlıkları temsil edebilir. Bu cins hastalıklarda şişmenin yanı sıra nefes darlığı, çarpıntı, bel-göğüs ağrıları üzere ek yakınlamalarda çoklukla eşlik eder ve bireyde kronik hastalık durumuna bağlı halsizlik, güç kaybı, kolay yorulma, isteksizlik, beden direncinde ve efor kapasitesinde düşüklük görülebilir. Bacaklarda oluşan simetrik şişmeler düşük dereceli ise kimi az durumlarda simetrik lenfödem nedeni ile oluşabilir.
Lokal Hastalıklar:
Yalnızca bir bacakta oluşan asimetrik şişmeler ise genelde o bacağa ilişkin kan damarları yahut lenf kanalları hastalıklarında izlenir. Bacakta yer alan toplardamarlar kirli kanı kalbe götürmekle vazifeli yerçekimine karşı çalışan yapılardır. Bu damarların yapılarında çok kilo, ayakta çalışmak, çok doğum yapmak yahut ailesel özellikler nedeni ile oluşan yapısal bozulmalar bu damarların az çalışmasına ve kanın bacaklarda göllenmesine neden olurlar. Venöz yetmezlik ismini verdiğimiz bu durum hastalığın derecesine ve kişinin bedensel-yaşamsal özelliklerine bağlı olarak o bacakta şişmeye neden olacaktır. Benzeri sebeplere bağlı olarak kanın toplardamarlar içinde pıhtılaşarak toplardamar pıhtısı oluştuması (Venöz tromboz) sık görülen bacakta ani şişme nedenleri ortasındadır. Mutlak tedaviyi gerektiren ve yeri geldiğinde ömrü tehdit edebilen toplardamar pıhtılarına saatler içinde oluşan bacak şişmesi, ağrı, ısı artışı yahut bacak renginde kızarma-koyulaşma üzere belirtiler eşlik eder.
Kan deveranının yanı sıra bedende dokular ortasına yayılmış sıvıların dolaştığı lenf kanalları da bulunmaktadır. Mikroskopik kanalcıklar formunda tüm bedeni saran bu kanallar ağı kasık, koltukaltı üzere bölgelerde lenf bezi istasyonları yaparak yerçekimine karşı üst hakikat beden lenfatik sıvıları taşırlar. Bilhassa kilolu, az hareket eden, ayakta çalışan bireylerde bu lenf kanallarının az çalışması, tıkanması sonucunda bacaklarda şişme birinci izlenen bulgudur. Kimi vakit ileri dereceli fil hastalığı gibisi kalıcı ödemlere neden olan bu hastalıkta ne yazık ki toplumsal hayatı olumsuz etkileyen bacak şişmesi durumları ortasında sık görülen bir nedendir.
İlaçların Tesirleri:
Farklı rahatsızlıkları tedavilerinde kullanılan yüksek tansiyon ilaçları, hormon ilaçları, steroidler, kimi antidepresan ilaçları, birtakım diyabet ilaçları da bacaklarda şişmeye neden olabilir.
Hamilelik:
Hamilelikte bacakların şişmesi farklı bir ehemmiyete sahiptir. Birinci 2-3 ay içinde oluşan ufak çaplı şişmeler çoklukla hormonal tesirlere bağlı oluşmakta ve besbelli sorun yaratmamaktadır. Fakat bilhassa anne ve bebek kilosunun arttığı 6. aydan sonra oluşan bacak şişmeleri önemsenmelidir. Büyümekte olan bebek ve doğum kesesi giderek artan bir hacim ve tartı tesiri ile annenin leğen kemiği içinde yer kaplamakta; bu durumda annenin ana toplardamar ve lenf kanalları üzerine baskı oluşturmaktadır. Bebeğin anne karnında asimetrik durması ve bir tarafa fazla yüklenmesi, o taraf bacakta giderek artan ve önemli boyutlara ulaşan şişmelere neden olabilir. Daha da kıymetlisi basıya bağlı olarak içinde kan akımı yavaşlamış toplardamarlar içinde kan pıhtıları oluşabilir ve önemli sıkıntılara neden olabilir. Bu nedenle bilhassa gebeliğin 6. ayından sonra başlayan tek taraflı yahut iki taraflı bacak şişmelerinde hamile annenin kesinlikle bir damar cerrahı tarafından denetim edilmesi ve ultrason yardımı ile damarlarının bası altında olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
Bacak Şişmesinde Sorulacak Sorular
Şişme birinci ne vakit başladı?
Şişme tek taraflı mı? Her iki bacakta etkilendi mi?
Bacaklar dışında öteki beden bölgelerinde de şişme var mı?
Şişme kalıcı mı? Yoksa gidip geliyor mu?
Bacaklarda şişme yanında ağrı, bacak derisinde renk-ısı değişimi oluyor mu?
Öbür rastgele bir hastalığınız var mı? Nefes darlığı, bel-göğüs ağrısı oluyor mu?
Daha evvel ameliyat oldunuz mu? Olduysanız ne ameliyatı oldunuz?
Tertipli kullandığınız ilaçlar var mı?
Ailenizde bacak şişmesi yahut varis sıkıntıları yaygın olarak var mı?
Tedavi
Bacak şişmesine neden olan altta yatan hastalığın tedavisi temel tedaviyi oluşturur. Sistemik hastalıkların ilgili branş tarafından tetkik edilmesi ve gerekli tedaviye süratle başlanması kalıcı komplikasyonların önlenmesi ismine çok kıymetlidir.
Toplardamarlar ile ilgili hastalıkların tedavilerinde gerekli olduğu durumlarda toplardamar çalışmasını teşvik eden ve kan sulandıran ilaçların kullanımı faydalı olabilir. Lakin bu çeşit ilaçlar kesinlikle hekim tavsiyesi ile alınmalıdır.
Halk ortasında varis çorabı olarak bilinen kompresyon çorapları bacak şişmelerinde tesirli rahatlık sunabilmektedir. Bilhassa gün uzunluğu ayakta kalması ve oturur konumda durması gereken bireylerde bu çoraplar akşamları artan ödeme bağlı oluşan rahatsızlıkların önlenmesinde ilaçlar kadar tesirli sonuç vermektedir.
Teklifler
Bacaklarınızda şişme varsa öncelikle nedenlerini araştırın.
Günahsız ödem mevcut ise rahat kıyafetler, ortopedik ayakkabılar giyin.
Ayakta yahut oturarak fazla sabit kalmamaya dikkat edin; uzun mühlet bacak bacak üzerine atmayın. Ortada yürüyüş molaları verin.
Akşamları dinlenme esnasında ayaklarınızı yüksekte tutarak vücut düzeyinizin üzerine çıkartın; bu halde dinlenin.
Çok sıcak ortamlardan uzak durun, akşamları bacaklarınızı serin su ile rahatlatın.
Şişmeler alışkanlık halinde her akşam oluyor ise kompresyon (varis) çorapları ile gün geçirin.
Bilhassa bayanların menstrüel periyotlarında şişmelerin artması beklendiğinden bu devirlerde üstte sayılı tedbirleri arttırın, tuz alımınızı azaltın.
Sonuç Olarak:
Bacak sağlınızın en uygun göstergelerinden olan bacak şişmelerini önemseyelim ve nedenleri konusunda kesinlikle bilgi sahibi olalım. Kimi vakit değerli hastalıkların belirtisi olabilecek bu sorun bilhassa gebe ve ayakta çalışan bireylerde daha ciddiye alınmalı; kesinlikle tabip denetiminde olunmalıdır. Erken tanılanırsa ve tedbirler alınırsa ileride oluşacak bedensel komplikasyonların yahut kalıcı cilt bozukları, varis, selülit üzere kozmetik sıkıntılarında önüne geçilmiş olacaktır.
