Bedenimizde bulunan damarların vazifesi, bedenin gereksinimi olan oksijeni ilgili organlara taşımak ve kullanılmış eserleri tekrar atılım-temizleme organlarına ulaştırmaktır. Bedenimizde bu vazifesi yapmak maksadıyla farklılaşmış damarlar bulunmaktadır. Pak kan taşıyan sistemlere “arter” ve kirli kan taşıyan sistemlere ise “ven” ismi veriyoruz. Yeniden bedenimizde, savunma hücrelerinin taşınmasında kullanılan “lenf” ismi verilen damar yapıları da bulunmaktadır.
Risk faktörleri:
• Sigara
• Hiperlipidemi
• Hipertansiyon
• Diyabet/bozuk glikoz toleransı
• Genetik
• Obezite
• Hiperhomosisteinemi
• Rheolojik değişiklikler
Belirtiler
Klinik evreler olarak sınıflandırılır (Fontaine)
• Evre 1. Asemptomatik, rastgele bir şikayet yok
• Evre 2. Kladikasyo (Belirli bir ara yürümekle gelen ağrı)
– Kramp üslubundadır
– İstirahatle 2-5 dk da geçer,
– Tıkanıklığın yerine nazaran ağrının yeri değişir,
– Vakitle yürüme uzaklığı kısalır
– Nabızlar genelde azalmıştır fakat olağan de olabilir
• Evre 3. İstirahat ağrısı
• Genelde geceleri başlar
• Ayağı üst kaldırmakla gelir
• Daha sonra kalıcı olur
• Genelde uçlarda iskemik yara ve gangren ile beraberdir
• Kesin olarak nabız alınmaz
• Evre 4. Ülserasyon/Gangren
– İstirahat ağrısı vardır
– Deride gangren
– İskemik yara
Teşhis:
-Laboratuvar testleri: kan yağları, şeker düzeyi ve kanda pıhtılaşma faktörleri hakkında bilgi edinilir.
-Fizik Muayene: Ekstremitenin görünümü ısısı nabızları denetim edilir.
-Renkli Doppler USG: Noninvaziv bir testtir yaygındır,ucuz ve uygulanması kolaydır.
-MR anjio
-Konvansiyonel anjio
Tedavi: Tedavide maksat semptomların ortadan kaldırılması ağrının giderilmesi ve sistemik ateroskleroz komplikasyonlarının denetimidir.
Tedavi 3 koldan sürdürülür.
1.Risk faktörlerinin azaltılması; en kıymetli tedavi basamağı sigara içen hastalarda sigaranın bıraktırılmasıdır, Diyabet varsa denetimi, kan yağlarının olağana getirilmesi için diyet ve ilaç tedavisinin uygulanması, hipertansiyonun denetimidir. Hastaya yürüme antrenmanları önerilmelidir.
2.İlaç tedavisi
Aspirin
Pentoksifilin
Clopidogrel
Diltiazem
İlaç seçimi ve kombinasyonu hastaya nazaran belirlenir. rhrfhhhh
3.Girişimsel (Endovasküler) süreçler: stent ile daralan damarın açılarak kanlanmanın sağlanması
4.Cerrahi Tedavi:
-Bypass formülleri: hastanın anjiografik sonuçlarına ve damar yapısına nazaran çok farklı hallerde uygulanabilir;
Aortabifemoral bypass
Aortailiac bypass
İliofemoral bypass
Femoro-femoral bypass
Femotopopliteal bypass
Popliteodistal baypass
-Tromboendarterektomi: Damar tıkanıklığına neden olan plağın çıkarılması.
-Sempatektomi : Cerrahi ve kateter yoluyla sempatik sonların kesilmesi sonucu damar daki spazmın çözülmesi.
Akut arter hastalıkları:
Damar tıkanıklığı bazen apansız olur. Buna akut arter tıkanıklığı denir. Travma, kesiler ve emboli en sık karşılaşılan akut arter tıkanıklığı nedenleridir. Emboli, bir pıhtının ki kaynağı tüm sirkülasyon sistemi olabilir; (aorta, mitral kapak, sol atrium ) ani olarak arteri tıkaması sonucu kan akımını kesmesi ile oluşur. Sebep ne olursa olsun damar tıkanıklığı yahut kesiye bağlı kanlanması duran ekstremitenin ivedilikle kanlandırılması koşuldur. Cerrahi müdahale ile damardaki pıhtı çıkarılır ve sirkülasyon tekrar sağlanır. Damar hasar görmüşse yapay damar kullanılarak damar onarılır. Nadiren bilhassa geç kalmış durumlarda doku vefatı gangren gelişmiş ise amputasyon (kesilmesi) gerekebilir.
BUERGER HASTALIĞI (TROMBOANJİTİS OBLİTERANS)
Sigara içen genç erkeklerin hastalığı olarak bilinir. Sıklıkla sigara içicisi genç erkek hastalarda bacaklardaki uç atar damarlarından başlayarak üstteki ana damarlara ilerleyen tıkayıcı damar hastalığıdır. Çoğunlukla toplardamarlar ve sonlar de olaya katılırlar. Yürümekle bacak ağrısı, bacakta soğukluk, tekrarlayan yüzeysel iltihabı ataklar meydana gelir. İlerleyen devirlerde istirahat ağrısı başlar. Yara oluşumları ve gangren sıklıkla görülür. Erken periyotta sigaranın bırakılması ile hastalığın şiddetlenmesi büyük ölçüde engellenebilir. Bu hastalarda cerrahi müdahale sonludur.
Risk faktörleri
• Erkek/Kadın: 3:1
• Yaş: 20-45
• Sigara içenler
Komplikasyonlar
• Ülserasyonlar,
• Gangren
• Kronik ağrı
• Amputasyon ihtiyacı
Tedavi
• Sigaranın muhakkak bırakılması,
• Genel tedbirler
– Ayak bakımı
– Soğuktan sakınma,
– Vazokonstüktör ilaçlardan sakınılması
• Prostaglandin infüzyonu
– Semptomları düzeltir
– Trofik değişikliklerin düzelmesini hızlandırır,
– Amputasyon riskini azaltır
• Trombolitik tedavi
• Antibiyotik ve analjezikler
Cerrahi Tedavi
• Distal bypass
• Sempatektomi
• Medulla spinalis stimulasyonu
• Amputasyon
• Distal arteriovenöz fistül (?)
Karotis arter (boyun şah damarı) hastalıkları:
Karotis arterleri, beyefendisine kan götüren arter sistemi olup genelde aterosklerozdan tüm öbür damarlar üzere etkilenerek daralmalar oluşabilir. Bulguları ise tıkanıklığın derecesine nazaran farklı olmaktadır. Baş dönmesi, ışık çakması, bayılma, süreksiz görme bozuklukları görülebilir. Baze hasta ani tıkanıklar sonucunda kısmi yahut tam felçle gelebilir. Teşhisinde Renkli Doppler ultrasonografi hem darlığı çapını hem de lezyonu özelliklerini tanımlaması açısında çok geçerli bir teşhis formülüdür. Beraberinde yapılacak MR angio ile de hem damar daha düzgün görüntülenir hem de mümkün uç damar tıkanıklıkları gösterilir. Tedavi olarak, beraberinde öteki bir rahatsızlık olup olmadığı denetim edildikten sonra boyun bölgesinde yapılan kesi ile arter bulunur ve arter içerisindeki ateroskleroza bağlı plak (aterom plak) çıkartılır (karotis endarterektomi). Sıklıkla koroner arter hastalığı ve öteki periferik arter hastalığı ile birliktedir. Koroner arter hastalığı olan şahıslarda koroner arter bypass operasyonu da gerekiyorsa açık kalp cerrahisi öncesi, açık kalp cerrahisi esnasında tıpkı seansta yahut sonrasında karotis endarterektomi uygulanabilir.
Venöz hastalıklar (toplardamarlar):
Varis Hastalığı:
Bacaklarımızda kirli kanı üst taşımak üzere misyon alan iki ana ven sistemi bulunmaktadır. Yüzeyel ve derin ven sistemi olarak isimlendirilen sistemler birbirlerine “perforan” ismi verilen irtibatlarla ağlıdırlar. Atardamarlarda kanın ilerlemesini sağlayan kuvvetli bir kalp pompası tesiri varken, maalesef toplardamarlarda bu türlü bir basınç takviyesi yoktur. Venöz kan kasların hareketleri ve venlerdeki kapakçıklar sayesinde yerçekimine karşı kalbin vakum tesiriyle de sağ kalbe ulaşır. Çeşitli faktörlerle damarların yapısı bozulduğunda damarlar esner, genişler ve varisler oluşur.
Varisler, toplar damarların geri döndürülemez bir biçimde ve olağandışı genişlemesidir. Bu damarlar ayak ve bacaklarda cilt altında mavi ve kıvrılmış şişlikler halinde görülür ve ayakta kalmakla ve uzun müddet oturmakla şikayetler artar.
Varisler erkek nüfusun % 15-20’sinde bayan nüfusun ise %30-35’inde hayatın değişik evrelerinde görülebilir.
Varisler ilerledikçe ayaklarda ağrı ve basınç şikayetleri ortaya çıkar. Tedavi edilmemiş son evre varisler ayak bileklerinde yara açılmasına yol açabilir.
Risk faktörleri:
1.Genetik : Ailesinde varis olanlarda görülme sıklığı artmaktadır.
2.Hamilelik: Hamilelikte hormonal değişiklikler,aşırı su tutulumu ve bebeğin başı yapması ile varisler oluşabilir. Bunlar gebelikten sonra olağana dönebilir. Bazen kalıcı olabilirler tekrarlayan gebeliklerle kalıcı varis hastalığı oluşabilir.
3. Uzun mühlet ayakta kalmak ve ayakta çalışmak
4. Çok kilolar
5. Doğum denetim hapları
6. Sigara içmek
7. Yaş:Varis her yaşta görülebildiği üzere yaş ilerledikçe varislerin görülme oranı da artar.
8. Varisler bayanlarda mensturasyon sırasında ortaya çıkabilir yahut yalnızca bu durumlarda şikayet yaratabilir..
Şikayetler:
1.Kozmetik olarak rahatsızlık oluştururlar
2.Ağrı yanma: bilhassa uzun mühlet ayakta kalındığında yahut oturulduğunda ağrı artar
3.Ödem: Hastalığın derecesine nazaran ödem evvelce süreksiz iken daha sonraları kalıcı hale gelebilir.
4.Enfeksiyon: Yüzeyel trombofebit gelişebilir.ağrı kızarıklık hassasiyet artar.
5.Genişleyen damarlarda pıhtı olma riski artar bunlar da akciğer embolisine neden olabilir.
Teşhis:
Fizik muayene ile yüzeyel varisler, kapiller değişiklikler ve telenjektaziler görülür. Renkli venöz doppler ultrasonografi birçok vakit teşhis için kafidir.
Tedavi:
Hastalığa neden olan risk faktörlerinin elimine edilmesi, sigaranın bırakılması, kilo verilmesi, çok ayakta kalma ve oturmaya tedbir alınması kaidedir. Hastalığın başlangıç evrelerinde yalnızca hami tedbirler ve varis çorabı kâfi olur. Ödem azaltıcı ve vasküler tonusu artırıcı ilaçlar kullanılabilir.
1.Skleroterapi : Bu metotla ince sonlu varriköz damarlara müdahale edilir. İnce bir kateter ile damara girilerek kimyasal bir husus enjekte edilir. Damar dışına kaçmaması gerekir. Doku nekrozu gelişebilir.
2. Varis operasyonu (stripping):
Cerrahi olarak varisli damarı büsbütün çıkarılması sürecidir. Ameliyathane şartlarında spinal yahut genel anestezi ile yapılabilir. Kasıkta ve ayak bileğinde küçük bir kesi dışında kesi yapılmaz ve uzunluktan boya bütün damar alınır. Ayrıyeten damar trasesi dışında lokal varisler (pake) varsa onlara da küçük 1cm den az kesilerle müdahale etmek gerekebilir. Hastalar bir gece hastanede kalabildikleri üzere tıpkı gün taburcu da olabilir. İşe ve olağan hayata dönüş yaklaşık 1 hafta sonra mümkündür. Ameliyattan sonra 3 ay müddetli varis çorabı giyilmesi önerilir.
3. Endovasküler ablasyon:
Üstte bahsettiğimiz stripping ameliyatının kateter aracılığı ile yapılmasıdır. Ayak bileğinden gönderilen ince bir kateter aracılığı ile varisli damara girilir. Isı ve laser gücü verilerek varisli damar uzunluktan boya yakılır ve söndürülmüş olur. Nispeten yeni bir sistemdir ve uzun periyodik sonuçları şimdi kesin olarak bilinmemektedir.
4. Lokal varislerin küçük kesilerle alınması (Pake eksizyonu):
Bu teknik; ana damarın olağan olduğu ve yüzeyel lokal varisler varsa uygulanır.
5. Toplar Damar Yetmezliğine Bağlı Ayaklarda oluşan Yaralar (Kronik venöz yetmezlik): Bu yaraların nedeni çoklukla derin toplar damarlardaki meselelerdir. Bu damarlarda daha evvelden geçirilen bir pıhtıdan ötürü yahut derin damar kapakçıklarındaki yetmezlikten ötürü kirli kan akımı derinden yüzeye yanlışsız yönlenir. Böylelikle artan toplar damar basıncı ayak bileğinde yara açılmasına yol açabilir. Bu yaralar sık sık açılıp kapanabildiği üzere bir kez açıldıktan sonra hiç kapanmayabilir. Merhem ve özel sargılarla yapılan uzun periyodik tedaviye kimi hastalar karşılık verse de yaralar büyük bir hasta kümesinde tekrarlar. Bu durumda derin damarlar ile yüzeyel damarlar ortasındaki temas damarları 1 cmlik kesiler ile (endoskop yardımı ile) ortadan kaldırılır. Bu operasyondan sonra yaralar kapanır ve nüks mümkünlüğü da düşüktür.
Vaskulitler:
Arter sisteminin inflamasyano bağlı hastalıklarıdır. Oluşan tepkiye bağlı olarak tıkanma bulgularından anevrizma bulgularına kadar semptomlarla kendini gösterebilir. Aorta üzere en büyük arterlerden kapiller üzere en küçük arterlere kadar etkileyebilir. Besledikleri organların yetmezliğini gösteren semptomlar verirler (Beyin enfarktüsü, ağrılar, körlük, sağırlık, güç kaybı, deri değişiklikleri, deri ülserleri). Kawasaki hastalığı, Behçet hastalığı, polyarteritis nodosa, Wegener’s Granulomatosis, Takayasu Arteriti, Churg-Strauss Sendromu, giant cell arteritis (temporal arteritis) ve Henoch Schonlein Purpura üzere tipleri mevcuttur. Genelde ilaç ile tedavisi yapılmakta ve hayati durum yahut iskemi mevcut ise cerrahi uygulanmaktadır.
