Aort damarı kalpten çıkan ana arter olup, göğüs ve karında olmak üzere ikiye ayrılır. Aorta tıpkı belediyenin binalara su taşımak için caddelere döşediği geniş borulara benzemektedir. Bu borulardan bütün gereksinim sahiplerinin su aldığı üzere aortadanda bütün doku ve organlarımız atardamarlar vasıtasıyla gerekli olan kanı alırlar. Aort damarında genişleme bulunan kimseler gerekli kurallara uymadıkları taktirde çok hayati komplikasyonlar ile karşılaşabilirler.
Aort damarı kalpten çıkan ana arter olup, kalbin sol karıncığından pompalanan oksijenlenmiş kanı bütün doku ve organlara kısımları aracılığı ile taşıyan bedenin en büyük
atardamardır. Aorta tıpkı belediyenin binalara su taşımak için caddelere döşediği geniş borulara benzemektedir. Bu borulardan bütün muhtaçlık sahiplerinin su aldığı üzere aortadan da bütün doku ve organlarımız atardamarlar vasıtasıyla gerekli olan kanı alırlar.
Aort damarımızın genişliği kişinin ırkına, beden alanına, cinsiyetine, yaşına bağlı olarak değişiklikler göstermektedir. Genel olarak ortalama aort çapı 2,5-3,7 ortasında değişiklik gösterir. Lakin ölçümlerde aort çapının beklenen yada olması gerekenden %50 daha fazla ölçülmesi anevrizma olarak nitelendirilir. Yani aort çapı 3cm beklenen kimsede 4.5 cm ölçülürse anevrizmadan kelam edilir. Ortada kalan kısm ise dilatasyon (genişleme) olarak tabir edilir.
-
Aort anatomisi
-
Aort duvarı üç katmandan oluşmaktadır. Orta katmanında her kalp atımında genişleyip tekrar eski halini almasını sağlayan ve yüksek kan basıncına karşı genişlemesini engelleyen kollajen ve elastik lameller bulunmaktadır. Bu kollajen ve elastin üretimindeki anevrizmaya yer hazırlar.
-
Bu kollajen ve elastin ölçüsü aortun göğüs içerisindeki kısmında epey yüksek oranda bulunurken, karın içerisine hakikat inildikçe bu oran % 50 oranında azalma gösterir. Buna bağlı aort damarı genişlemelerinin %75’i karın içerisindeki kısımda %25’i ise göğüs içerisindeki kısımda gelişir.
-
Anevrizmaların lokalizasyonları
-
Yaşlanma ve sigara kullanımı kollajen ve elastin üretimini azaltarak anevrizma gelişimine yer hazırlar. Ayrıyeten kollajen ve elastin imalinde bozukluğa neden olan marfan sendromu üzere pek çok genetik hastalıklar da bulunmaktadır.
-
Aort damarındaki bu genişlemeler sıklıkla ani vefatlar ile neticelenen çok önemli komplikasyonlara yer hazırlar. Bunların başında aortun en geniş ve en incelmiş yerinden yırtılarak kanın göğüs yahut karın boşluğuna ani boşalması gelmektedir. Bu tablo sıklıkla ani vefatlar ile neticelenmektedir.
-
Aort rüptürü (yırtılma)
-
Öbür değerli komplikayonu ise aort diseksiyonu olarak nitelendirilen aortun incelen iç katmanının yırtılması ile kanın orta katmana geçerek duvarda bütün aorta ve kısımları boyunca ilerlemesidir. Böylelikle kalpten çıkan kanın bir kısmı uydurma yolda yani duvar içerisinde, oburu de olağan yolda ilerler. Duvarı iki katmana ayırarak ilerleyen kan aorttan çıkan ve organlara giden atardamara da uzanarak, bu organların beslenmesini bozar. Buna bağlı, aort kapağında bozulma, kalp krizi, inme, felç, böbrek yetmezliği, bağırsaklarda beslenme bozukluğu, bacaklarda beslenme bozuluğu, şok üzere pek çok komplikasyon gelişir.
-
Aort diseksiyonu ve sınıflandırması
-
Diseksiyona bağlı hastaların %40’ında ani mevt gelişir.
-
Yapılan otopsilerde kalp krizi nedeniyle ani mevt geliştiği düşünülen hastaların değerli kısmının aort diseksiyonu nedeniyle olduğu saptanmıştır. Aort diseksiyonu nedeniyle yatırılan hastalar ameliyat edilmeden bekletilirse iki gün içerisinde bu hastaların da %90’ ı kaybedilir. Ameliyata alınan hastalarda vefat oranı ise %10-30 civarındadır.
-
Bu önemli komplikasyonlarından ötürü aort anevrizması İÇİMİZDEKİ SAATLİ BOMBA olarak da nitelendirilir.
-
Komplikasyon gelişmeden yapılan anevrizma ameliyatlarının riski çok çok düşüktür. Anevrizmaların çok kıymetli kısmında ameliyatsız stent-greft yerleştirilerek tedavi edilmektedirler. Anevrizmaların yaklaşık %70’ini oluşturan karın içerisindekiler oluşturmaktadır. Bunların yaklaşık %80-90’nı kasıktan küçük bir kesi ile yerleştirilen stentli- damar ile çok kolay tedavi edilmektedir.
-
Lakin, komplikasyon gelişenlerde ani vefat riski ve ameliyatın riski çok artmaktadır. Planlanmış olarak yapılan operasyonlarda cerrahi risk %3-7 iken, acil cerrahi tedavi uygulanan hastalarda ise %15-40’a kadar yükselmektedir.Bu nedenle, öncelikle vakti gelen hastaların gecikirilmeden ameliyatları yapılmalıdır.
-
Aort damarında genişleme yahut anevrizma bulunan ve takip edilen kimseler gerekli kurallara uymadıkları taktirde bu çok hayati komplikasyonlar ile karşılaşabilirler.
-
Bu kuralların başında;
-
Anevrizma nedeninin saptanması büyük ehemmiyet arzetmektedir.
-
Zira aort damarında genişleme olan ve iki yaprakçıklı aort kapakçığına yahut marfan üzere genetik kollejen doku hastalığına sahip olan hastalar, genetik hastalığı olmayan, üç yaprakçıklı aort kapakçığı olan hastalara nazaran yüksek büyüme suratı ve komplikasyon oranına sahiptirler.
-
Olağan ve Biküspit aort kapak
-
Bu hastalarda tedbirlerimizi daha sıkı almak durumunda kalırız. Marfan sendromlu olgularda 5,5 yerine 4,5cm’de biküspit aort kapakta ise 5 cm’de ameliyat edilirler.
-
Tansiyon denetimi: Tansiyonu olağan dahi olsa beta bloker cinsi ilacı kullanmalıdır. Takiplerde ölçülen yüksek tansiyon kesinlikle olağan seviyelere çekilmesi gerekmektedir. Betabloker ilaçlara ek olarak tansiyonu denetim altına almak için ek olarak bir yahut iki tansiyon ilacı hatta gerekirse üçüncü bir tansiyon ilacı dahi ek edilmelidir. Yani tansiyon kesinlikle denetim altına alınmalıdır.
-
Obeziteden kaçınılması gerekir: fazla kilolar damar direncini artırarak tansiyon denetimini bozarlar. Anevrizmanın büyüme suratını yahut komplikasyon riskini artırırlar. Bu hastalarda bazen iki tansiyon ilacı dahi tansiyonu denetim altına alamaz.
-
Beslenmeye dikkat edilmesi gerekmektedir. Anevrizmaya neden olan faktörlerin başında damar sertliği (Ateroskleroz) gelir. Bundan ötürü kolestrolden varlıklı yağlı ve tuzlu besinlerden uzak durulmalıdır.
-
Sigara kullanımından mutlak sakınılması gerekmektedir: Sigara kullanan bireylerde kullanmıyanlara nazaran genişleme suratı ortalama 2-4 misli artış göstermektedir. Bu oran kronik akciğer hastalığı gelişenlerde daha fazla artış göstermektedir.
-
Tertipli yürüyüşler yapılmalı; nizamlı yürüyüşler kilo alımını önler, damar direncini düşürerek, tansiyonun ve damar sertliğinin denetimini sağlar.
-
Müsabakalı sporlardan uzak durulmalıdır: müsabakalı sporlarda ani tansiyon yükselmeleri hayati komplikasyonlara yol açabilir.
-
Nefesini tutarak yapılan yük kaldırma üzere aksiyonlar yahut sportif faliyetlerden kaçınılmalıdır.
-
Sportif faliyetler esnasında nizamlı olarak nefes alıp nefes verme süreci yapılmalıdır.
-
Kabızlık önleyici beslenme ve önlemler alınmalıdır
-
Periyodik takipleri sistemli olarak yapılmalıdır: Aort anevrizmalarının teşhisinde en tesirli teşhis aracı tomografidir. Lakin uzun yıllar takibe alınan hastalarda radyasyonun olumsuz tesirlerinden korunmak için takipte EKO ve ultrasonda kullanılmaktadır. Aort çapı 3.5-4 cm ortasında saptanan hastaların yıllık, 4-5 cm ortasında ise 6 aylık takipleri yapılmalıdır. Abdominal aort anevrizmalarında ultrason ile çıkan aort anevrizmalarında ise EKO ile takipleri yapılabilir. Bunlarda kıymetli artış saptanan olgularda kesin kıymetlendirme için tomografi yapılmalıdır.
Ayrıyeten 50 yaş üzerinde, bilhassa erkek, sigara içen, yüksek tansiyonu bulunan kimseler anevrizma istikametinden tetkik edilmelidir.
Aort anevrizması saptanan kimseler, ömür usulünde belirtilen kurallara uyarak, damar genişlemesini suratını ve hayati komplikasyonların gelişme riskini değerli ölçüde azaltmış olacaklardır.
