Bedenimizde yağlar genel olarak trigliserit, fosfolipit ve kolestrolden oluşur. Trigliserit ve fosfolipitler genel olarak yağ asidi yapısında iken, kolestrol ise yağ aside yıkım eserlerinden sentezlenir.
Bedenimizde yağların %90’nı besinler ile alınır, %10’nu ise karaciğerde sentezlenir. Diyetle günlük 50-150gr yağ alınmakta olup, alınan yağların %90’ı trigliserit (triaçilgliserol), gerikalanı ise kolestrol, fosfolipit ve özgür yağ asitlerinden oluşur. Trigliseritler bedenimizde güç ve yakıt deposu olarak vazife yaparlar. Kolestrol bedenimiz için hayli yararlı bir yapı taşıdır. Pek çok hücresel faliyette, hücre zarında, hudut sisteminde, hormonların yapısında kolestrol yeralmaktadır. Çok düşük kolestrol seviyesi çok yüksek kolestrol seviyesi kadar tehlikeli olabilmektedir. Kolestrolün %75’i karaciğerde üretilir, %25’i ise besinler ile alınır. Günlük ortalama 1000 mg karaciğer tarafından üretilirken, 150-250 mg ise besinler ile alınmaktadır.
Yağların ve kolestrolün kanda taşınması için lipoprotein denilen lipit (yağ) ve proteinden oluşan unsura bağlanması gerekir. Proteinlerin yoğunluğuna bağlı olarak kolestrolün karakteristik özelliği ortaya çıkar. Düşük yoğunluklu proteinlere bağlı LDL (Low density lipoprotein) olan kolestrol ziyanlı kabul edilir. Bu kolestrol damar sertliği olarak bilinen damar içerisinde oluşan plakların oluşmasında çok büyük katkısı bulunmaktadır.
Yüksek dansiteli proteinler ile taşınanlar ise HDL (high-density lipoprotein) ise uygun huylu kolestrolü temsil etmektedir. Bu kolestrol ise damarlarda biriken berbat kolestrolü (LDL) karaciğere taşımakla vazifelidir. Yani damarları plak gelişiminden müdafaaya çalışırlar. Bunların kandaki seviyelerinin düşük olması da damar sertliğine taban hazırlar. Bunların kanda ki seviyelerini artıran en değerli faktör günlük nizamlı yürüyüş gibisi egsersizlerdir.
Trigliserit, kolestrol esterleri ve fosfolipitler pankreastan salınan pankreatik lipaz enzimi tarafından parçalanır. Tamamına yakını bağrsak mukozası tarafından emilir ve bu hücrelerde 2-monogliseritlerden trigliseritler oluşur. Bunlara ek az ölçüde kolestrol ve fosfolipirlerde ek olunarak suda çözünebilen ve taşınabilen bir yapı olan şilomikronu oluşturarak lenf dolanımına girerler.
Şilomikronların yapısında; %85 trigliserit, %1serbest kolestrol, %2 Protein, %3 özgür kolestrol, %9 fosfolipit, bulunur. Şilomikronlardaki trigliseritler lipoprotein lipaz tarafından parçalanarak yağ asitlerine dönüştürülür.
Kanda ve yağ dokusunda depolanan trigliserit güç muhtaçlığını karşılamak için kullanılır. Güç muhtaçlığı olduğunda yağ doku hücrelerinden salınırlar.
Trigliserit+3H2O èè Gliserol+3 yağ asidi formunda parçalanır. Yağ dokusundan sirkülasyona giren özgür yağ asitleri albümine bağlanarak taşınır ve güç emelli dokular tarafından kullanılır. 1mol yağ asidi yıkımı ile 146 ATP oluşur, 1 mol trigliserit yıkımı ile 3 yağ asidi 3X146=438 ATP ve 1 mol gliserol=19ATP olmak üzere toplam 457 mol ATP açığa çıkar.
Beslenmenin kolestrol ve trigliserit seviyesine tesiri
Günlük alınan şekerin değerli kısmı direk kaslarda ve beyinde güç gayeli kullanılırken, bir kısmıda glikojen olarak depo edilir. Daha fazla ölçüde alınan şeker ise karaciğerde trigliserite dönüştürülerek yağ dokusunda depolanır.
Kandaki trigliserit seviyesindeki yükselme ile koroner damar hastalığı, diyabet ve karaciğer yağlanması ortasında önemli bir bağlantı bulunmaktadır.
Sağlıklı bireylerde 100mg/dl
Hudutta yükselme: 150-199mg/dl
Yüksek: 200-499mg/dl
Çok yüksek: 500 ve üzeri mg/dl Kabul edilmektedir.
Kanda trigliserit düyeziyini artıranlar:
Katı yağ kullanımı,
Alkol kullanımı,
Karbonhidrattan güçlü besinler,
Şekerli içecekler, beyaz ekmek,
Pasta, kek gibisi unlu besinler
Meyveler ve suları
Trigliserit yüksekliğine bağlı gelişen sorunlar;
- Pankreatit
- Karaciğer yağlanması ve büyümesi
- Dalak büyümesi
- Yağ bezi (lipom) gelişir.
Pek çok besin hususunun tüketimi makus kolesterol seviyesi ni süratle yükselterek sıhhatimiz için hayli tehlikeli olmaktadırlar. Buna bağlı olarak inme ve kalp krizi riski çok artmaktadır. Sature yağ içeren sütlerin direk alımı ile hayvanlara verilen hormon, ilaç ve toxinler bedenimize dahil olmaktadırlar. Buna bağlı olarak bedenimizde kolestrol seviyesinde artış ve karaciğerde yorulmaya neden oluruz. Bundan ötürü yağlı, hafif yağlı yahut yağsız süt olması fark oluşturmaz. Misal durum dondurma ve peynir için de geçerlidir.
Tıpkı sorunlar fastfood yiyecekler olan, hamburger, pizza, ve patates cipsleri içinde geçerlidir. Bu yiyecekler hem yüksek hidrojenize sature yağ, hem de yükek karbonhidrat oranına sahiptirler. Bu eserlerin tüketimi ile kısa müddette berbat kolestrol seviyesinde artış görülür. Ayrıyeten bu eserlerde sıhhat için uygun olmayan toxik proteinler bulunmaktadır. Bu eserler çok ucuz ve çok çabuk elde edilmeleri ile orantılı olarak da sıhhatimiz için ziyanlı eserlerdir.
Hayvansal proteinlerden sığır yahut domut eti, kabuklu deniz eserleri, kümes hayvaları da kolestrol seviyesi ve sıhhatimiz için olumsuz yiyecek unsurlarıdır.
Günlük muhakkak ölçülerde bitkisel proteinler ve başta somon olmak üzere balık tüketimi epey yararlı olmaktadır.
Yumurta tüketiminde de dikkat etmek gerekmektedir. Yüksek seviyede kolestrol ve yağlar yumurta sarısında yeralmaktadır. Tüketimi çok tavsiye edilmemekle birlikte, temel olarak yararlı besinler, antioksidan hususlar, yararlı proteinler yumurta sarısında yeralmaktadır. Bu nedenle az haşlanmış olarak tüketilmesi yararlı olacaktır. Yumurtayı teryağı yahut bitkisel yağlar ile pişirilmesinden kaçınmak gerekir. Organik yahut özgür gezen tavuk yumurtasının tüketilmesi yararlıdır.
Öbür sonlu tüketilmesi gereken besinler, yaş pastalar, kekler, puaça, çörek, durum, ekmek, kurabiye, börek üzere yiyeceklerdir. Benzeri durum, kraker, cips, simit üzere besinler için de geçerlidir. Bunlar da hidrojenize ve sature yüksek yağ oranına sahip besinler olup tüketilmeleri sıhhatimiz açısından epeyce sakıncalı besinlerdir. Bu besinler ek olarak yüksek ölçüde karbonhidrat içerirler.
Bundan ötürü berbat yağlar ve karbonhidrat birlikteliği berbat kolestrolü artırarak sıhhatimiz için tehlike oluşturur.
En çok istek duyulan ve en kolay ulaşılan besinler en tehlikeli besinler olduğunun farkında olmalıyız.
