Her ne kadar ailemizin ve çocukken yaşadığımız tecrübelerin değerli olduğunu bilsek de bu devirde yaşanan çeşitli durumların yetişkin hayatımızı nasıl etkilediğini birçok vakit fark edemiyoruz. Lakin biz fark edemesek de ailemizin davranışları bugünkü niyetlerimizi, davranışlarımızı, kararlarımızı ve hislerimizi kıymetli derecede etkilemektedir.
Çoklukla çocukluğumuzu düşünürken ailemizin “iyi” yahut “kötü” olduğu sonucuna varırız. Şayet ailede şiddet, istismar, hakaret, yok sayma yoksa “iyi” varsa “kötü”dür. Lakin bu tıp bir Siyah-Beyaz fikir hali gerçekliği tam olarak yansıtmamaktadır. Evet tahminen de ailede makus kelam yoktu lakin uygun kelamlar ne kadar vardı? Evet tahminen duygusal olarak aşağılanmıyorduk fakat hislerimiz ne derece önemseniyordu? Kendimizi duygusal olarak bir kümenin modülü olarak hissettik mi yoksa hislerimizi ortamı geren anlamsız serzenişler olarak mı gördük?
Bilimsel çalışmalara baktığımız vakit memnun ve fonksiyonel bir yetişkin olabilmemiz için sanılanın tersine ailemizin harika olmasına gerek olmadığını görüyoruz. Minimum gereksinimimiz “Yeteri kadar iyi” bir aileye sahip olmak. İnsan olmanın tabiatı gereği aile bireylerimizin tamamının kusursuz olmalarını bekleyemeyiz lakin şayet bu şahıslar “yeteri kadar” duygusal ve fizikî gereksinimlerimize karşılık verirlerse, hayatın karşımıza çıkaracağı olumsuz tecrübelere de o kadar hazırlıklı oluruz.
Pekala duygusal ihmal ne vakit ortaya çıkar? Şayet ebeveyn çocuğun hislerini ihmal ediyorsa, onları fark etmiyorsa, onlar hakkında soru sormuyor yahut anlamaya çalışmıyorsa duygusal bir ihmalin içine düşmüşüz demektir. Zira olumsuz bir durum yaşamamız için illaki orta da bize karşı berbat bir davranışın olmasına gerek yoktur. Haklı bir hissimizin görmezden gelinmesi bile makus ve bedelsiz hissetmemiz için kafidir. Zira bakıma muhtaç canlılar olarak dünyaya gelen beşerler için “ilgi” yalnızca hoş bir his değil tıpkı vakitte hayatta kalmanın da anahtarıdır. Ağladığımızda annemizin ilgisi bizi sakinleştirir, ağladığımızda babamızın ilgisi bize itimat verir, sıkıldığımızda kardeşimizin ilgisi bizi eğlendirir. Artık tüm bu hislerin yok sayıldığını düşünelim. Birisi bizi ağlatmıyor lakin ağladığımızda rahatlatmıyor da. Bu durumda kendinizi nasıl hissederdiniz? Tahminen bu şahsa öfkelenebilirdiniz yahut ağladığınız için kendinizi suçlayabilirdiniz.
Maalesef ailedeki duygusal ihmalin en üzücü yanlarından birisi ebeveynlerin bu ihmalden birçok vakit haberinin dahi olmamasıdır. Bilhassa bizimki üzere kültürlerde hissin dışavurumu birçok vakit istenmeyen bir durumdur. Güçsüz yahut şımarık gözükmemek için hislerimizi fazla muhakkak etmememiz istenir. Herkes kendine verilen vazifesi yerine getirip sorumluluğu sırtından atmalıdır. Aileniz karnınızı doyurur, sırtınızı giydirir ve üstünüze bir çatı koyarsa daha fazlasını istemek şımarıklık değil midir? Bunu sıklıkla duymuşsunuzdur. “İyi baba” yahut “İyi anne” rolündeki kişinin yemeyip yediren içmeyip içiren kişi olarak tasviri çoktur zira bunlar “yeteri kadar iyi” olarak düşünülür. Lakin karnımızın doyması hayattaki her sorunu çözseydi karnı tok olan kimsenin üzgün, bıkkın, öfkeli ya da kayıtsız olması beklenmezdi.
Birden fazla vakit duygusal olarak ihmalkar ebeveynler yalnızca çocuklarının değil arkadaşlarının, akrabalarının hatta kendilerinin hislerini da ihmal etmektedirler. Zira onlar için hislerin üzerine düşünmek bile gereksiz yahut absürt gelebilir. Duygusal ihmali tehlikeli yapan da budur. Aile bireyleri ortada bir sorun göremeyebilirler zira ailedeki herkesin karnı tok, üstü başı ütülü ve sıhhati yerindedir. Lakin kimse bir oburuyla içten sohbetlere girmiyorsa, meselelerini ve onları üzen sıkıntıları paylaşmıyorsa ve yargılanmayacağını bilerek içindekileri dökemiyorsa ortada bir sorun var demektir. Şayet bu durum çocukluktan beri devam ediyorsa ebeveynlerimizden hislerimizi nasıl düzenleyeceğimizi ve nerede nasıl reaksiyon vermemiz gerektiğini çoğunlukla yeteri kadar öğrenememiş oluruz. Bu durumda da farklı seviyede bir his deneyimlediğimizde ne yapacağımızı bilemeyiz ve baş karışıklığını gideremeyiz.
Jonice Webb, ailenizde duygusal ihmalkarlığın varlığını gösterecek şu 8 maddeyi yazmıştır:
-
Ailenizle yaptığınız sohbetler ekseriyetle yüzeyseldir. Nadiren duygusal, manalı, size acı veren yahut olumsuz hususları onlarla paylaşırsınız. Hatta bu yüzden birden fazla vakit etkileşimleriniz sıkıcı hissettirir.
-
Ebeveynlerinize karşı orta ara açıklamayan bir öfke ve dargınlık hissi yaşarsınız (bunları deneyimlediğiniz için hatalı dahi hissedebilirsiniz)
-
Ailenizle görüşmeye keyifli olacağınız ihtimali ile gidip, sıklıkla kayıtsız yahut hayal kırıklığına uğramış olarak dönersiniz.
-
Aile içinde yaşanan kişilerarası yahut güç sıkıntılar çoklukla üstüne değinilmeden yok sayılır yahut görmezden gelinir.
-
Bazen kardeşlerinizin emin olamadığınız bir şey için kendi ortalarında rekabet ettikleri hissine kapılırsınız.
-
Aile bireyleri olumlu hislerini sözlerle değil aksiyonlarla gösterir (birisine onu sevdiğini söylemektense onun için bir şeyler yapmak).
-
Hisler, -belki olumsuz hisler fakat bazen tüm hisler aile içindeki konuşulmayacak tabu bir husus üzere görülür.
-
Aileniz ile beraberken farklı bir formda yalnız yahut dışlanmış hissedersiniz.
Duygusal olarak ihmalkâr ailelerin üyeleri nitekim acı çekmektedirler. Hislerimizin fark edilmemesi, onaylanmaması ve konuşulmaması epeyce olumsuz bir durumdur. Şayet ailenizin yanındayken bu türlü hissettiğinizi fark ediyorsanız yukardaki 8 unsurun kimilerinin sizin ailenizde de geçerli olduğunu görebilirsiniz. Webb’e nazaran tıpkı şekersiz yapılmış bir pasta üzere bu aileler dışardan uygun üzere görünürken aslında içlerinde tatsız ve lezzetsiz bir yaşantı vardır. Bir şeyler dışardan “olması gerektiği gibi” görünür lakin aile içindekiler mutsuz, üzgün ve ihmal edilmiş hissetmektedirler.
Maalesef aile üyelerini değiştirmek çok fakat çok zordur. Bu cins bir davranış örüntüsünü bilakis çevirmeye çalışmaktansa, hakikaten değiştirme gücümüz olan tek bir yere odaklanmalıyız: kendimize. Birçok vakit ailede yaşanılan bu durumlar hayatımızdaki başka bağlarımıza de sıçrar. Bizler de öteki insanların -veya kendimizin- hislerine kayıtsız kalırız. Onları görmezden gelir yahut üzerlerinde yeteri kadar durmayız. Kâğıt üzerinde vazifemizi yerine getiririz lakin manalı bir bağ kurmayız.
Bir sorunu yenmenin birinci adımı onu fark etmekten geçer. Şayet bu problemleri fark ettiyseniz korkmayın, bu türlü bir durumu yaşayan ne birinci ne de son şahıssınız. Pek çok insan bu türlü durumları yaşamış ve üstesinden gelmiştir. Kıymetli olan bu aksiliklerin tam zıttı yani “mükemmel” insan olmaya çalışmamaktır. “Mükemmellik” fikri bizi tekrar aksiliğe ve kaybetmeye götürecek yolun taşlarını dizer. Bunun yerine birinci başta da yazdığım üzere “yeteri kadar iyi” olmayı denememiz gerekir. Bunu bir kas üzere düşünmeliyiz. Nasıl ki spora başlayan beşerler direk olarak en ağır yükle başlamaz, vakitle yüklerini artırır, bizler de kaldırabileceğimiz duygusal yüklere odaklanır ve vakitle bu aralığı genişletiriz. İşe birinci evvel kendimizden başlar ve bunu başardıktan sonra başkalarına yardıma gideriz.
Bir sonraki aile toplantınızda yahut arkadaş buluşmanızda duygusal ihmalkarlığın hususlarını deneyimlerseniz aykırısı bir tavır takının. Birinci adımı atan siz olun. Hislerinizden, problemlerinizden bahsedin. Bu sayede diğerlerine da örnek olabilirsiniz. Hislerden korkulmaması gerektiğini uygulayarak onlara da gösterirsiniz. Bu sayede aslında birçok kişinin hislerini paylaşmaktan ne kadar çekindiğini de görebilirsiniz.
