Boynumuzun her iki yanında birer tane olmak üzere yerleşmiş olan ana karotis arterlerimiz, halk ortasında yaygınlaşmış ismiyle ‘şah damarı’ bulunmaktadır. Bu ana karotis arterler, iç ve dış karotis arterler olmak üzere iki ana kısımdan ve sonrasında bu ana kısımlara ilişkin çeşitli dallanmalardan oluşmaktadır.
Ana dallanmalardan biri olan iç karotis arterler, beyefendisine oksijen açısından varlıklı kanı ulaştıran 4 ana damardan ikisini oluşturmaktadır. Dış karotis arterler ise, yüz, boyun bölgesi ve saçlı deriyi besleme fonksiyonuna sahiptir. Bedende çeşitli işlevlere sahip olan karotis arterlerde meydana gelen tıkanma durumunda, karotis arter hastalıkları ortaya çıkmaktadır.
Karotis Arter Hastalığı Nedir?
Karotis arterler, aort arkından başlayarak, uzunluğundan başa hakikat ilerleme göstermektedir. Boynumuzun iki yanına ellerimizi koyduğumuz vakit, karotis arterlerinde nabzımızı hissedebilmekteyiz. Kalpten gelen ve oksijen açısından varlıklı olan kanın, baş ve beyin bölgesine iletilmesini sağlayan karotis arterler, baş ve boyun sirkülasyon sisteminde epeyce kıymetli bir yere sahiptir.
Bedende epey değerli temel fonksiyonlara sahip olan karotis arterlerin iç kısmında plak ismi verilen, yağ içeriği yüksek olan yapılanmaların gelişmesiyle ortaya çıkan iç duvar daralması durumlarına, karotis arter hastalığı ismi verilmektedir.
Karotis darlığı olarak da bilinen karotis arter hastalığı, darlığın oluştuğu bölgelerde çarçabuk kan pıhtısı oluşturabilen, önemli ve hayati sonuçlar meydana getirebilmektedir. Karotis darlığı oluşan bölgelerde oluşan kan pıhtısı, bu bölgede tıkanmaya sebep olabildiği üzere, koparak beyin içinde bulunan daha küçük öteki bir arteri tıkayabilmekte ve felç yaşanmasına sebep olabilmektedir.
Karotis arter hastalığının inme riskini arttırdığı aşikâr başlı üç durum kelam bahsidir ve bunları şu halde sıralayabilmekteyiz;
-Karotis arterde meydana gelen yağ içeriği yüksek plakların büyümesiyle, arterde kıymetli oranda daralma meydana gelebilmektedir. Bu durumda beyindeki kan akışında azalma oluşmakta ve inme oluşma riski artmaktadır.
-Oluşan plaklı yapı arter duvarında deformasyon meydana getirebilmekte ve kan pıhtıları oluşturabilmektedir. Bu pıhtılar, beyefendisine giden daha küçük yapıdaki arterlerin ani biçimde tıkanmasına neden olup, beyindeki kan akışını engelleyebilmekte ve inme riskini arttırabilmektedir.
-Arter içinde oluşan plaklar, yerinden koparak kan sirkülasyonuna karışabilmekte, böylelikle beyefendisine giden daha küçük arterleri tıkayabilmektedirler. Bu durum, beynin rastgele bir kısmındaki kan akışını engelleyerek inmeye sebep olabilmektedir.
Karotis Arter Hastalığının Nedenleri Nelerdir?
Sağlıklı ve olağan karotis arterler, esnek ve pürüzsüz iç duvarlardan meydana gelmektedir. Çeşitli nedenlerle karotis arter damar duvarlarında hasarlar meydana gelmekte ve karotis arter hastalıkları ortaya çıkmaktadır. Karotis arter hastalıklarının nedenlerini şu biçimde sıralayabilmekteyiz;
-İlerleyen yaş
-Kanda LDL ve trigliserid düzeylerinin yüksek olması
-Hipertansiyon
-Sigara kullanımı
-İnsülin direnci
-Diyabet sebebiyle kandaki şeker ölçüsünün yüksek olması
-Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
-Bel etrafının genişlemesi (abdominal obezite)
-Hareketsiz ömür
-Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
-Bazı enfeksiyonlar
-Hava kirliliği
-Genetik faktörler
Birtakım durumlarda, karotis anevrizması ve fibromasküler displazi, karotis arter hastalığına sebep olabilmektedir.
Karotis Arter Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Karotis arter hastalıkları, çoklukla arterde önemli bir daralma yahut pıhtı oluşumu gerçekleşip, akut bir arter tıkanmasına sebep olana kadar bariz nitelikte semptomlar meydana getirmemektedir. Bu bakımdan karotis arterlerde meydana gelen plak oluşumları, yetişkinliğin erken evrelerinde oluşmaya başlayabilmekte, lakin belirtilerin ortaya çıkması uzun sürebilmektedir. Belirtiler ise, süreksiz iskemik atak ya da inme durumlarıyla ortaya çıkabilmektedir.
Süreksiz iskemik atak, inmeye misal nitelikte lakin kısa vadeli durumlardır. Süreksiz iskemik atak gerçekleşmesiyle, beyindeki kan akışı süreksiz olarak kesilmekte, bu durum birkaç dakika sürmekte ve belirtiler çoklukla bir saat içerisinde kaybolmakta, kişi olağana dönmektedir. Süreksiz iskemik ataklar, inme ve kalıcı beyin hasarlarının ortaya çıkabileceğine dair bir ihtar niteliğindedir.
Süreksiz iskemik atak yahut inme belirtilerini şu formda sıralayabilmekteyiz;
-Bilinen bir nedeni bulunmayan ve ani gelişen şiddetli baş ağrısı
-Baş dönmesi ve dengeyi sağlayamama hali
-Konuşmakta zorlanma
-Görme bozuklukları
-Algılama ve anlamada zorlanma durumu
-Yüz, kol ve bacaklarda, tek taraflı meydana gelen ani güçsüzlük yahut uyuşukluk hali
İnme belirtileri, süreksiz iskemik atak belirtileri ile tıpkı formda gelişmekte lakin sonuçları farklı ve çok daha önemli nitelikte olmaktadır. İnme sonucunda, kalıcı beyin hasarları meydana gelebilmekte, felç, görme ve konuşma problemleri halinde uzun vadeli sakatlıklar meydana gelebilmekte ya da mevt gerçekleşebilmektedir.
Karotis arter hastalığı sebebiyle ortaya çıkan inme ve felç durumlarında, erken tedavi epeyce kıymetlidir. Üstteki belirtilerin ortaya çıkmasıyla, 4 saat içerisinde tıkanmış arterin açılması için tedavinin gerçekleştirilmesiyle, tam olarak düzgünleşme mümkünlüğü artmaktadır.
Karotis Arter Hastalıklarının Tanısı Nasıl Konulmaktadır?
-Karotis arter hastalığı tanısı için, öncelikle hastanın tıbbi öyküsü değerlendirilmekte ve bireyde öncesine ilişkin süreksiz iskemik atak ya da inme semptomları bulunup bulunmadığı araştırılmaktadır.
-Kişinin detaylı formda fizik ve nörolojik muayenesi yapılmaktadır.
-Kişiye; karotis ultrasonografisi, karotis anjiografi, manyetik rezonans anjiyografi, bilgisayarlı tomografi anjiyografi testleri uygulanabilmektedir.
Karotis Arter Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilmektedir?
-Yaşam stili değişikliği; kişinin ömründe temel beslenme alışkanlıkları değiştirilerek, fizikî aktiviteler arttırılarak, ülkü kilonun korunması, kolesterol düzeyinin uygun sonlarda tutulması ve yüksek kan basıncı gelişimiyle, karotis arter hastalıkları önlenebilmekte yahut ilerlemesinin önüne geçilebilmektedir.
-İlaç tedavisi; nöroloji uzmanları tarafından düzenlenen tedavi formülleridir. Karotis arter hastalığı için temel risk faktörü oluşturan diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı ve obezitenin denetim altına alınması gayesiyle ilgili branşlardaki tabiplerden konsültasyon talep edilebilmekte, ayrıyeten kan sulandırıcı ve pıhtılaşma engelleyici ilaçlar kullanılabilmektedir.
-Cerrahi tedavi; Bu süreç sırasında, damar çeperinde tıkanmaya sebep olan plak, damar duvarından çıkarılmaktadır. Açılan damarda, rastgele bir yama kullanmadan ya da bir yama kullanılarak kapatma süreci gerçekleştirilmektedir.
