Hayatımız boyunca kalbimiz durmaksızın çalışır ve tüm organlarımıza kan pompalar. Kalp kası yorulmaz ancak daima güce muhtaçlık duyar. İşte kalbin bu halde çalışabilmesi için başka organlarda olduğu üzere kanlanması gerekir. Kalp kasını besleyen damarlara koroner arterler diyoruz.
Koroner arterlerin iç yüzeyleri pürüzsüzdür ve kan akışı sıkıntısız seyreder. Tıpkı vakitte damar içini döşeyen hücreler damarın açık kalmasını sağlayan hususlar salgılarlar. Koroner damarların çok farklı etkenler ve sistemler sonucunda daralması sonucunda ateroskleroz (damar sertliği) dediğimiz damar tıkanıklığı başlamış olur. Ateroskleroz dediğimiz olay başladığında damarın elastikiyeti de azalır ve muhtaçlık halinde fazla kan geçişi için genişlemesi gereken damarlar bunu yapamazlar. Bütün bunların net sonucu kişi efor yaptığında kalbin buna yanıt verebilmesi için gerekli kan kalp kasına gidemez ve belirtiler başlar.
BELİRTİLER ŞİKAYETLER NELERDİR ?
Koroner arter hastalarında damarlardaki tıkanıklıklar ileri düzeye gelmeden şikayet olmayabilir. Belirtiler sıklıkla eforla yahut stress ile göğsün sol tarafında ağrı, yanma, baskı hissi formunda kendini belirli eder. Ağrılar kola çeneye yayılabilir ya da mide ağrısı ile karışabilir. Bu belirtiler muhakkak her hastada farklı formda ortaya çıkar.
En sık ortaya çıkış haliyle hasta efor yaptığında bu bulguların ortaya çıkıp dinlendiğinde geçmesi tipiktir. Buna Anjina Pektoris diyoruz.
Hastalık daha da ilerlediğinde göğüs ağrısı ve sıkışma hissi istirahat halinde de gelmeye başlayabilir. Bu çok daha önemli bir durumdur ve Kalp krizinin habercisi olabilir.
Hastalığın ileri devirlerinde ve koroner arterlerde ani bir tıkanma ile hasta miyokard infarktüsü(Kalp krizi) geçirebilir. Beraberinde gelişen ritim bozukluğu ve kalbin pompa gücü çok azalabilir hatta büsbütün durabilir ve hasta şayet müdahale edilmezse hayatını kaybedebilir
RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR ?
Risk faktörlerini değiştirilebilen ve değiştirilemeyenler olarak ikiye ayırıyoruz:
Değiştirilemeyen risk faktörleri:
Genetik yatkınlık: Ailesinde erken yaşta koroner kalp hastalığı kıssası olanlar daha riskli kümeye girmekteler. Genetik geçiş hakkında tartışmlalar sürmektedir ve bu gün kan analizi ile kişinin koroner arter hastalığı ile ilgili risk paneli ortaya konabilmektedir.
Cinsiyet: Maalesef koroner arter hastalıkları erkeklerde bayanlardan daha sık görülmektedir. Lakin Bayanlarda menopoz sonrası esirgeyici hormonal yapı azaldığından koroner arter hastalığı riski cinsiyet olarak menopoz sonrası bayanlarda erkeklerle eşit düzeye gelmektedir.
İleri yaş: Ateroskleroz çocukluk çağında başlar ve vakitle ilerleyerek ortalama 50 li yaşlarda ortaya çıkar. Yaş ilerledikçe doğal olarak koroner arter hastalığına yakalanma oranı artmaktadır.
Diyabet: Şeker hastalarında damar tıkanıklığı gelişme oranları olağan bireylere nazaran çok daha fazladır. Şeker hastaları yalnızca koroner kalp hastalığı değil felç geçirme, kalp krizi ve ani vefat açısından da daha riskli kümede yer almaktadır.
Kişilik yapısı,stress: Yapılan çalışmalar ağır iş temposu ve gerilimin kalp hastalıklarının gelişimini ve Kalp krizini tetiklediğini göstermiştir. Stress anında kanda adrenerjik hormonların çok salınımı tansiyonun yükselmesine de neden olarak kalp krizini tetikleyebilmektedir.
Değiştirilebilen risk faktörleri:
Sigara: Sigara yalnızca kalp hastalıkları için değil akciğer hastalıkları felçler kanser üzere ölümcül hastalıklarda da en kıymetli risk faktörüdür. Sigara neden olduğu hastalıklar olarak en kıymetli azaltılabilir risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Sigara içen bireylerde kalbe giden oksijen azalır, kan basıncı ve kalp suratı artar, kanın pıhtılaşması artar. Kalp damar hastalıklarının azaltılması ve önlenmesinde ekarte edilmesi gereken birinci risk faktörü olarak kabul edilmektedir.
Hipertansiyon: Tekrar değiştirilebilir risk faktörlerindendir. Hipertansiyon %90 hastada primer dediğimiz rastgele bir sebep olmadan ortaya çıkar. Başka kümede ise en sık böbrek arteri daralması hipertansiyona neden olur. Toplumda Hipertansiyonu olan hastaların neredeyse yarısı bundan habersizdirler. Bu yüzden vakit zaman kan basıncının ölçtürülmesinde yarar vardır. Hipertansiyonun denetim edilmesinde en değerli faktör tuz kısıtlamasıdır. Ülkemizde kişi başına tuz tüketimi 18 gram/gün düzeyindedir. Olması gereken düzey ise ise yalnızca 5g/gündür. Hipertansiyon koroner arter hastalığında risk faktörü olduğu üzere böbrek, göz, beyin de de ziyanlı tesirler yapabilir. Birebir vakitte büyük atar damarlarda anevrizma dediğimiz genişlemelere neden olabilir.
Obezite: Çağımızın hastalığı olarak gelişmiş toplumlarda daha genç yaşlarda bireyleri tehdit eden en kıymetli risk faktörüdür. Teknolojinin getirdiği hareketsiz hayat ve beslenme alışkanlıklarındaki değişmeler bireylerin harcadıklarından daha fazla kalori almaları sonucunda obezite ortaya çıkar. Obezitenin tedavisinde, öncelikle altta yatan bir sistemik hastalık yahut endokrin bozukluk araştırılmalı varsa tedavi edilmelidir. Öteki biçimde ise profesyonel yardım alınarak obezite tedavi edilmelidir. Yapılan çalışmalarda obezitenin tip II diyabet, prostat ve jinekolojik kanserler, reflü, varis oluşumunda tesirli olduğu gösterilmiştir.
Kan yağlarının yüksekliği: Kan yağlarının yüksek olması hem metabolik sebeplere bağlıdır hem de direk beslenmeyle ilgilidir. Organizmada tüm damar sisteminde yağların damar iç duvarına tutunarak ateroskleroz sürecini başlattığı bilinmektedir. Koroner arter hastalığından korunmada kan yağlarının düşürülmesi temel prensiplerden birisidir. Kanda total kolesterol, trigliseritler, HDL (iyi kolesterol), LDL (kötü kolesterol) düzeyleri lipit paneli ismi altında kıymetlendirilir ve diyetle birlikte uygun ilaç tedavisi uygulanır.
Antrenman: Hareketsiz bir ömür usulü kalp damar hastalıklarının gelişiminde en az kolesterol yüksekliği, sigara kullanımı kadar tesirlidir. Tertipli idman kalp ve akciğer işlevlerini, kan basıncını, bedendeki yağ oranını azaltır. Güzel kolesterolü yükseltmenin en yeterli yolu nizamlı yapılan egzersizlerdir. Haftada 5 gün sistemli olarak 30 dk. kadar açık havada yapılan tempolu bir yürüyüş ülkü olur. Bunun yanında masa tenisi, bisiklet, basketbol, yüzme üzere tüm kas kümelerini çalıştıran sporlar yapılabilir. Yük kaldırma üzere kuvvet gerektiren antrenmanlar kalp sıhhati açısından ziyanlıdır.
TEŞHİS METOTLARI NELERDİR ?
Koroner kalp hastalıklarında en yeterli vurgulanması gereken mevzu hastalığın kalbe ziyan vermeden teşhis edilmesidir.
Üstte bahsettiğmiz şikayetleri olanlar dışında olağan bireylerin de 40 yaş üzerinde koroner arter hastalığı tarafından check-up tan geçmesi gerekmektedir.
Koroner arter hastalığının teşhisinde kullanılan metotlar:
EKG: Elektrokardiyografi kalp hastalıklarının teşhisinde kullanılagelen en eski formüllerden biridir. Kalbin ritmi, geçirilmiş kalp krizi olup olmadığı ve bilhassa acil durumlarda pahalıdır. Lakin tek başına katiyetle kâfi değildir.
EKO: Ekokardiografi zararsız ses dalgaları kullanarak kalbin kapakçıkları, kas yapısı ve kalpten çıkan büyük damarlar hakkında değerli bilgiler verir. Koroner arter hastalığı ile ilgili olarak kalbin kasılmasında bozukluk olması yahut geçirilmiş kalp krizine bağlı kalpte meydana gelen değişiklikler tespit edilir. Kalp kasında tespit edilen kasılma kusuru o alanı besleyen koroner damarda sorun olabileceğinin işaretidir.
EFOR TESTİ: Eforlu EKG olarak da isimlendirdiğimiz sistem kolay olarak hastanın koşu bandı üzerinde hedeflenen süratte koşması sırasında Elektrokardiografik olarak kıymetlendirilmesi demektir. Efor sırasında kalbin iş yükü artar ve koroner damarlar bu esnada kalp kasına kâfi kanı taşımalıdırlar. Koroner damarlarda sorun varsa bu olmaz, hastada göğüs ağrısı ve EKG değişikliği meydana gelir bu durumda test çabucak sonlandırılır. Bu hastalara kesin teşhis konabilmesi için en kısa vakitte koroner anjiografi yapılmalıdır.
MİYOKARD PERFÜZYON SİNTİGRAFİSİ:
Bu metotla de kalp kasında tutunan radyoizotoplar kullanılarak kalbin gerilim ve istirahat durumlarında kanlanması kıymetlendirilir. Koroner damarlarda sorun olduğunda gerilim ve istirahat imajlarında farklılık meydana gelir ve bu koroner arter hastalığı lehine yorumlanır. Ayrıyeten daha evvelden kalp krizi geçiren ve kalp kasında kalıcı hasar olan hastaların da teşhisinde yararlıdır.
BT ANJİO:
Son yıllarda kullanılmaya başlayan bu prosedür temelde bilinen Bilgisayarlı Tomografinin (BT) geliştirilmiş ve çözünürlüğü artırılmış biçimidir. Bu biçimde çok kısa müddette koroner damarlar değerlendirilebilmektedir. Lakin hala klasik koroner anjiyografinin yerini alamamıştır. BT anjiyoda damarlarda sorun tespit edildiğinde klasik koroner anjio yapılarak kesin teşhis konmalıdır.
KORONER ANJİOGRAFİ:
Koroner anjiografi hala koroner arter hastalığının teşhisinde altın standart olarak duruyor. Kasık yahut koldan yapılabilmektedir. Atar damara bir kateter ile girilerek verilen bir boya ile damarlar görünür hale getiriliyor. Kalp damarlarının anatomisi, darlıkların formu, daralmanın oranı tespit ediliyor. Daha evvel bypass olmuş yahut stent takılmış damarların da kıymetlendirilmesi yapılabiliyor. Koroner anjiografi sürecinden sonra hasta tıpkı gün taburcu edilebiliyor. Tıpkı halde yalnızca teşhis gayeli değil tedavi hedefli olarak da kullanılıyor. Bu durumda elbette uygun olaylarda damar balonla genişletilip stent konabiliyor.
Koroner anjiografi sonrası sorun tespit edilen hastalar 3 kümede tedavi ediliyorlar. Bir kısmına ilaç tedavisi kâfi oluyor. Damar tıkanıklığı kritik düzeyde ve uygun damarlarda ise stent ile de açılabiliyor. Öteki küme hastaya da koroner bypass ameliyatı uygulanıyor. Bu kararları alışılmış ki hastaya nazaran kalp damar cerrahı ve kardiyologun birlikte vermesi gerekiyor.
