Kaçak denilen olay toplardamar sisteminde kanın aşağı yanlışsız gitmesini engelleyecek kapakların yetmezliğidir. Yani tam kapanamaz ya da tam kapansa bile ortadaki boşluktan kana aşağı kaçar zati genişlemiş olan damarda genişleme hızlanır ve sonuçta varis hastalığı oluşur.
· Kapaklarda oluşan yetmezlik temelde kapağın kendisinde kaynaklanan (primer) ya da onun dışında gelişen nedenlerden (sekonder) ortaya çıkar.
· Bu mevzuyu Dolanım Babası W.Harwey birinci sefer tanımlamıştır. Üstte basitçe aktarılan temek bilgi günümüze kadar geçerliliğini korumuştur.
· Toplardamar sisteminde çok ende olarak doğuştan kapakların gelişmediği durumlar görülebilir. Çok nadir bir durumdur. Literatürde 14 hasta bulunmaktadır. İki kişinin akrabalarında da misal durumun olması akla genetik geçişi getirir. Bu hastalarda çok erken devirde venöz yetmezlik gelişmektedir.
· Venöz Yetmezlik varis ile bir arada oluşan genel patolojidir.
· Doğuştan kapak eksikliği bulunanlarda ayak bileğinin içyüzünde yara oluşumu görülmesi sıktır. Ayakta şişlik (ödem) tabloya eşlik edilir.
· Kanın aşağıda göllenmesi ayağa kalkıldığında bacaklara hakikat kanın geçişi ile kalbe dönene kan ölçüsünün azalması ve sonuçta kalbin pompaladığı kanın azalması tansiyonda düşüklük: Ortostaik (pozisyonel) Hipotansiyon yapar. Ansızın ayağa kalktığınızda tansiyon düşmesine bağlı baygınlık görüşebilir. Her varis hastasında görülecek diye bir kural yoktur.
· İlginç bulgulardan birisi de otopsi çalışmalarında Sol Karın içi fende (iliak ven) daha az sayıda kapak bulunduğu tespit edilmiştir. Sol bacakta daha çok varis görülmesinin sebebinin bu olduğu tez edilmiştir.
Benzeri bir çalışmada varisi olmayan sağlıklı gönüllülerde ailevi varis hikayesi olanlarda bu kapakların olmadığı görülmüştür. Bu da varisin gelişiminde genetik faktörlerin değerini göstermiştir.
· Bir öteki çalışmada varisleri olan erişkin ve çocuklarda (evet çocuklarda da varis görülür) farklı bulgular görülmüştür. Erişkinlerin % 16’sında ve çocukların % 32’sinde kapak olmadığı saptanmıştır. Beyazlarda Afrikalılar nazaran kapak eksikliği daha çok bulunmuştur.
· Tüm bulgulardan kapak gelişimin olmaması ile varis hastalığını gelişimi konusunda hala kâfi bilimsel ispat yoktur.
· Varisli toplardamarlarda kapakların mikroskobik çalışmalarında distrofik değişiklikler yapılmıştır. Kolajen lifleri, elastik lifleri ve kas hücrelerinde bozukluklar görülmüştür.
· Derin toplardamarda oluşan tromboz (pıhtı) geçirmiş hastalarda oluşan iltihabi tepki ile (flebit, yalnızca pıhtı değil birebir vakitte damar duvarında iltihap olur) sonuçta % 25 oranında varis gelişir. DVT’lerin yani Derin ven Trombozunun uzun devir meşakkatleri ortasında bu da bulunur.
· Normal bir toplardamarda genişleme (dilatasyon) vakit içinde bu kapaklarda fibrozis (bir çeşit yara iyileşmesi) olduğu da mikroskobik çalışmalarda görülmüştür.
· Bu genişleme toplardamarın çapının tamamında dairesel bir genişleme olabileceği üzere yalnızca bir bölgede genişleme olması da yeniden kapaklarda yetmezliğe neden olur. Her iki durumda da kapaklarda oluşan yetmezlik ve kanın aşağı kaçması ve oluşan türbülans kapaklardaki hasarı arttırmaktadır.
· Sekonder Yetmezlik işte bu formda olur DVT üzere bir neden bağlıdır. Bilhassa diz altı bölgede oluşan DVT’de pıhtı aşağıya hakikat ayak bileğine giden toplardamarlara sarfiyat böylelikle patoloji daha da ilerler. Sonuçta birinci değişiklikler ayak bileğinde görülür.
