Kalp kapakları, kalp içerisinde yerleşik halde bulunan ve kalp odacıkları ortasında kan geçişi oluşmasını sağlayan yapılardır. Kalbimizin gün içerisinde ortalama yüz bin sefer kasılmasıyla pompaladığı kan, bu odacıkların içinde bulunan ve açılıp kapanan kapaklardan geçerek dolaşmaktadır. Kalp kapakları, kendi ortalarında muhakkak bir ahenk içerisinde ve sistemli olarak çalışmaktadır. Bu bakımdan kalp kapağı hastalıkları, kalp içerisinde yerleşmiş olan bu kapak yahut kapakların, tek başına ya da birlikte kâfi ve nitelikli çalışmaması durumunda ortaya çıkmaktadır.
Kalp kapağı hastalıklarının tedavisi gayesiyle uygulanmakta olan kalp kapağı seçeneklerinden, yapay kalp kapağını ve çeşitlerini ele almadan evvel, kalp kapağında meydana gelen sıhhat problemlerine değinmek yararlı olacaktır.
Kalp Kapakları ve İşlevleri Nelerdir?
Kalp kapakları, kalp içinde yerleşik olarak sistemli ve tertipli kan geçişini sağlayan yapılardır. Kalp kapakları; mitral, aort, pulmoner ve triküspit olmak üzere 4 tanedir. Kalbimizde bulunan bu dört odadan iki tanesi küçük, başka iki tanesi ise büyüktür. Küçük odalar; kulakçık(atrium), büyük odalar ise; karıncık(ventrikül) ismini almaktadır. Birebir vakitte bulundukları yer üzerinden de aşikâr işlevler yüklenen bu kapaklar, sol taraftaki odalarda pak kanın, sağ taraftaki odalarda ise kirli kanın geçişini gerçekleştirmektedir.
-Kalbin sol tarafında bulunan ve küçük oda ile büyük oda ortasındaki kan geçişini sağlayan kapıya; ‘mitral kapak’ ismi verilmektedir. Sol tarafta büyük odadan çıkan kanın bedene atıldığı kapıya ise ‘aort kapak’ ismi verilmektedir.
-Kalbin sağ tarafında yer alan, küçük ve büyük oda ortasındaki kan geçişini gerçekleştiren kapıya ‘triküspid’ ismi verilmektedir. Sağ taraftaki büyük odadan kanın temizlenmesi emeliyle akciğerlere geçişinin sağlandığı kapıya ise ‘pulmoner kapak’ ismi verilmektedir.
Kalp kapıları kendi ortalarında muhakkak bir ahenk içerisinde işleyiş gerçekleştirmektedir. Kalbin gevşemesi sırasında, küçük oda ile büyük odalar ortasındaki kapılar açılarak, öteki kapılar kapanmaktadır. Kalbin kasılması ve münasebetiyle kanın bedene daha çok pompalanması durumlarında ise, küçük odalar ile büyük odalar ortasındaki kapılar kapanarak, öteki bütün kapılar kapatılmaktadır. Bu bakımdan kalp kapaklarında doğuştan mevcut olan ya da çeşitli etkenler sonucu sonradan ortaya çıkan işlev bozuklukları, kalp kapağı hastalıklarına sebep olmaktadır.
Kalp kapağı hastalıkları genel olarak; kapak darlığı yahut kalp yetmezliği olmak üzere iki kısımda incelenmektedir. Kalp kapak darlığı, kalp kapağının tam olarak açılamaması sonucu ortaya çıkan sıhhat sorunlarıdır. Bu durum, kalp kapaklarının ilerleyen yaşa bağlı olarak deformasyona uğraması, etrafında kalsiyum birikmesi, ateşli romatizma hastalıkları sebebiyle ya da doğuştan ortaya çıkabilmektedir. Kalp kapak yetmezliği ise, kalp kapağını oluşturan kapakçıkların yapısal olarak bozulması ve tam olarak kapanamaması sonucu ortaya çıkan sıhhat problemleridir. Kalp kapağı darlığı ve yetmezliği hastalıkları, ilaç kullanımına karşın hastanın rahatlatılamadığı bir safhaya geldiği vakit, ameliyat bir gereklilik haline gelmiş demektir. Bu evrede, gerçekleştirilecek ameliyat ile, hastalıklı ya da tam olarak çalışmayan nitelikteki kalp kapağı, yapay olarak üretilmiş kapak ile değiştirilmektedir.
Kalp Kapağı Ameliyatı
Kalp kapağının hastalıklı ya da işlevlerini tam olarak gerçekleştiremez niteliğe geldiği durumlarda, yapay olarak üretilmiş kapak ile değiştirilmesiyle gerçekleştirilen ameliyatlara, kalp kapağı ameliyatı ya da kalp kapak replasmanı ismi verilmektedir.
Yapay (Protez) Kalp Kapağı Çeşitleri
1)Mekanik (Metal) Kalp Kapakları
Mekanik kalp kapakları; bilhassa genç hastalarda tercih edilmekte olan yapay kalp kapağı çeşitlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.
Mekanik kalp kapakları, hastaya takıldıktan sonra hastanın ömür uzunluğu kan sulandırıcı kullanması gerekmektedir. Coumadin ilacı dozu hastaya nazaran ayarlanmalıdır. Her hastanın kan seviyesi için, INR ismi verilen pahalar ölçülmektedir. Örneğin; mitral mekanik yapay kapağı uygulanan hastalarda, INR pahasının ortalama 2,5-4 ortasında tutulması gerekmektedir. Aort mekanik yapay kapak takıldığı durumlarda ise INR kıymeti, 2-3 ortası tutulmaktadır. Bu kıymetlerin altına düşmesi durumunda, kapakta pıhtılaşma oluşabilmekte ve felç, vefat üzere sonuçlar ortaya çıkabilmektedir. Kan sulandığı sürece, mekanik yapay kalp kapağında bir pıhtılaşma durumu gerçekleşmemektedir. Tıpkı doğrultuda, kan sulandırıcı dozunun fazla uygulanması durumunda, bedende küçük morluklar, mide kanaması ya da daha önemli boyutta kanamalar meydana gelebilmektedir. Bu bakımdan yapay kalp kapağı çeşitlerinden, mekanik kalp kapağının uygulanması durumunda hastanın nizamlı kan denetimi gerçekleştirilerek kan sulandırıcı kullanması gerekmektedir.
2)Biyolojik Kalp Kapakları
Yapay kalp kapağı çeşitlerinden bir oburu olarak karşımıza çıkan biyolojik kalp kapakları, hastanın kan sulandırıcı kullanamayacak durumda olması ya da tercihen kan sulandırıcı kullanmak istememesi durumlarında tercih edilmektedir.
Biyolojik yapay kalp kapakları genel olarak şu durumlarda tercih edilmektedir;
-Özelikle 70 yaş ve üzeri, yani ileri yaş kümesindeki hastalarda
-Kanama bozukluğu hastalıklarına sahip şahıslarda
-Çocuk sahibi olmak isteyen bayan hastalarda. Nedeni de bu hastalarda gebelik sırasında kan sulandırıcı Coumadin ilacının kullanımının sakıncalı olmasından kaynaklanmaktadır.
Biyolojik kapakların, mekanik kalp kapaklarına nazaran ömrü çok daha kısadır diyebilmekteyiz. Biyolojik kapaklarda ortalama olarak, 10-15 yıl içerisinde bozulmalar meydana gelmektedir. Bu bozulmalar, bilhassa mitral biyolojik kapaklarda daha çok meydana gelmektedir. Yapılan araştırmalara nazaran, mitral biyolojik kapaklarda, uygulanan yapay aort biyolojik kapaklarına nazaran on yıl içerisinde %15 civarında bozulmalar meydana gelebilmektedir. Bu bakımdan biyolojik kalp kapakları daha çok ileri yaştaki hastalarda tercih edilmektedir.
Biyolojik yapay kalp kapaklarında, mekanik kalp kapaklarından farklı olarak, kan sulandırıcı kullanılması mecburilik gerektirmemektedir. Şayet hastada kan sulandırıcı tedaviyi gerektirecek öteki bir neden (kalp ritim bozukluğu, bacak damarında pıhtılaşma gibi) bulunmamaktaysa, hastanın biyolojik yapay kalp kapağı uygulaması sonrasında ömür uzunluğu kan sulandırıcı kullanmasına gerek yoktur.
Gelişen teknoloji ile şu an biyolojik kapakların ameliyatsız takılması da mümkündür. TAVI tekniğinde aort darlığında anjio yapılıyor üzere kasıktan girerek aort kapağını takabilmekteyiz. Öbür yol de koltukaltından girilerek dikişsiz aort kapağı takılması tekniğidir.
Bu tekniklerle hem ameliyat mühleti kısalmakta hem de hastalar erken taburcu edilerek olağan yaşama dönebilmektedir.
