Diyetisyen
C Vitamini
Başlığı görünce sanırım herkesin aklına turunçgiller ve kış aylarında kullanımı geldi. Lakin C vitamini bedende çok fazla fonksiyonu bulunan ve …
Yayınlanan
5 sene önceüzerinde
Tarafından
Doktor Makaleleri
Başlığı görünce sanırım herkesin aklına turunçgiller ve kış aylarında kullanımı geldi. Lakin C vitamini bedende çok fazla fonksiyonu bulunan ve her mevsimde çeşitli besinsel kaynakları olan çok değerli bir vitamindir.
C vitamini bedende sentezlenemediği için dışarıdan alınması gereken, suda eriyen bir vitamindir. Tıpkı vakitte oksijen, ışık, ısı, metal ile temas ile kayba uğraması nedeniyle de en dayanıksız vitamindir. C vitamini bedende gerçekleşen pek çok metabolizmada vazife alır. Bedene alınan fazla ölçüsü ise bedende depolanmayıp idrarla atılmaktadır. Bu nedenle bedenin olağan fonksiyonuna sağlıklı halde devam edebilmesi için günlük olarak kâfi ölçüde alınmalıdır.
C vitamininin yararları nelerdir?
Tabiri caizse C vitamininin saymakla bitmeyecek kadar çok yararı vardır:
-
Bedeni enfeksiyonlara ve bakteri toksinlerine karşı kollayıcı tesiri olduğu düşünülmektedir.
-
Kimi bağışıklık öğelerinin ölçüsünü arttırdığı bildirilmiştir. Bu sayede bağışıklık sistemini güçlendirmektedir.
-
C vitamini bedende kimi besin öğelerinin kullanımı için de yardımcıdır. C vitamini demirin emilimini arttırmaktadır. Bu etkiyi oluşturması için demir ve C vitamini kaynağı besinin birebir anda alınması gerekmektedir. C vitamininin ayrıyeten kalsiyum, A vitamini, E vitamini ve kimi B kümesi vitaminlerinin bedende daha güzel kullanımı için de gerekli olduğu rapor edilmiştir.
-
C vitamini antikanserojendir. Yani kimi toksik öğelerin tesirini azaltarak kanser yapan tesirlerini engellemeye yardımcı olur.
-
Beğenilen bulunan C vitamini gözü güneş ışınının ziyanlı tesirinden korur.
-
Kolesterol metabolizmasında da tesiri bulunmaktadır. HDL kolesterolü arttırdığı, LDL kolesterol oksidasyonunu engellediği bildirilmiştir.
-
Gut hastalığında atakları maniler.
-
Dokuları bir ortada tutan protein olan kollejenin sentezinde misyon alır.
-
Kılcal damarların kuvvetli olmasında tesiri bulunmaktadır. Yetersizliğinde kan damarlarının zayıflamasına bağlı hafif darbelerde kanamalar olabilmektedir.
-
Steroid hormonlarının sentezinde vazife almaktadır. Steroidler ise yara ve iltihaplanmaya karşı tesir gösterirler.
Bağışıklığı güçlendirmede C vitamininin değeri nedir?
Aslında C vitamininin bedeni enfeksiyonlardan nasıl koruduğu tam olarak açıklanamamıştır. Lakin enfeksiyon sırasında bedendeki C vitamini ölçüsünün azalması ve bu azalmanın mikroorganizma yıkımı, bakterileri öldüren bağışıklık sistemi hücrelerini korumak için C vitamininin kullanılmasından ötürü olması C vitamininin bedeni enfeksiyonlardan koruduğunu desteklemektedir. Ayrıyeten C vitamininin bağışıklık sistemi öğelerinden İmmunoglobulin A ve İmmunoglobulin M seviyesini arttırdığı ve virüslerin aktivitelerini azalttığı bildirilmiştir.
C vitamini çok kıymetli bir antioksidan vitamindir ve bu özelliğiyle bağışıklık sistemini geliştirir. Antioksidanlar beden hücrelerine ziyan veren hür oksijen radikallerinin tesirini pürüzler.
C vitamininin ziyanları var mıdır?
Çok alımı durumunda bu türlü bir durum kelam mevzusudur. Çok C vitamini alımının B12 vitamini emilimini azalttığı ve mide rahatsızlıklarına neden olduğu bildirilmiştir. Ayrıyeten yüksek doz C vitamini alındığında emilim azaldığından faydası da istenen seviyede olamamaktadır.
Çok C vitamini alımı, bedenden atamadıkları için prematüre bebeklerde riskli olduğu bildirilmiştir.
Birtakım bireylerde de çok C vitamini alımının toksik tesir yapabileceği rapor edilmiştir. Örneğin glikoz 6 fosfat dehidrogenaz enzimi yetersiz olan bireyler…
C vitamini eksikliğinde görülen hastalıklar nelerdir?
C vitamini bedendeki birçok sistemin sistemli çalışması için gerekli olduğundan günlük ihtiyaç kesinlikle karşılanmalıdır. İhtiyaç karşılanmadığında bedende çeşitli sıhhat sorunları oluşmaya başlamaktadır. Bu sorunlar hafif olarak başlayıp yetersizlik arttıkça belirtiler ağırlaşmaktadır.
C vitamini eksikliğini gösteren belirtiler şu haldedir:
-
Yorgunluk
-
Yara güzelleşmesinde gecikme
-
Enfeksiyonlara direncin azalması
-
İsteksizlik
-
İştah kaybı
-
Anemi
-
Diş etlerinde şişme ve kanama
-
Diş çürümesi
-
Diş kaybı
-
Büyümede duraklama
-
Kuru cilt
-
Sıhhatsiz saçlar (Kuru, kırılgan saç)
-
Eklemlerde şişme ve ağrı
-
Skorbüt: C vitamini yetersizliğinin kronikleşmesi sonucu görülebilen en ağır tablodur. Skorbüt yorgunluk, eklemlerde şişme ve ağrı, diş kanamaları ve kayıpları, ciltte kızarıklık, kemiklerde kırılma üzere belirtilerle karakterize, tedavi edilmemesi durumunda mevtle sonuçlanabilen bir hastalıktır.
C vitamini içeren meyve ve sebzeler hangileridir?
C vitamini her ne kadar narenciye ile akıllarda yer etmiş olsa da her mevsimde bir kaynağı bulunmaktadır. C vitaminini ağır içeren meyve ve sebzeler şunlardır: Kapya biber, yeşil biber, dolmalık biber, acı biber, maydanoz, çilek, kivi, ananas, mango, portakal, mandalina, limon, greyfurt, domates, brokoli, karnabahar, lahana, karalahana, Brüksel lahanası, patates, bezelye, papaya, Frenk üzümü, böğürtlen, kavun, üzüm, ıspanak, roka vb.
Gördüğünüz üzere C vitamini geniş bir besinsel kaynağa sahip. Lakin C vitamini çok bir narin bir vitamindir. O yüzden bu narin vitaminden gereğince yararlanmak için saklama şartlarından tutun da hazırlama, pişirme şartlarına kadar her alanda dikkat etmek gerekmektedir.
C vitamini kaynağı besinlerde kesinlikle dikkat edilmesi gereken konular:
-
C vitamini bulunan besinde kullanılan pişirme sistemi vitamin kaybına neden olabilir. Örneğin zerzevatları bol suda pişirmek ve bu suyu atmak içerisindeki vitaminin neredeyse tamamının kaybına neden olur. Zira C vitamini zati suda eriyen bir vitamindir ve pişirme suyuna geçer. Hakikat olan prosedür ise susuz yahut az sulu kaynar suda kısa müddette pişirmektir. Bu sayede oluşacak vitamin kaybı azalır.
-
C vitamini bulunan besin kesildikten yahut pişirildikten sonra bekletilirse yeniden vitamin kaybı oluşur. Yani güzelce sıkıp bekleterek içtiğiniz portakal suyundaki yahut sabahtan ayıklayıp kestiğiniz sebzeyi akşama pişirdiğinizde yemekteki C vitamininden gereğince yararlanılamamaktadır. Bu vitamin kaybını önlemek için zerzevatları yemeği yapacağınız vakit ayıklayıp keser kesmez pişirmeli ve pişirme suyuyla birlikte bekletmeden tüketmelisiniz. Meyve ve meyve suları için de birebir durum geçerlidir, bekletilmeden tüketilmelidir.
-
Yemek pişirme sırasında eklenen soda üzere eserler vitamin kaybını arttırır. Ayrıyeten salatalara eklenen birtakım soslar da vitamin kaybını arttırabilir bu nedenle tüketilmeden çabucak evvel soslanmalıdır.
-
Yemek pişirilirken kullanılan kabın demir yahut bakır olması durumu vitaminin temasıyla kayba neden olan bir başka faktördür.
-
Pratikliğiyle tercih sebebi olan konserveler, uygun pişirme şartında ve pişirme suyuyla hazırlanırsa vitamin kaybı yüksek değildir. Fakat bekleme sırasında da kayıp oluşur. Konservelerin serin yerde saklanması kaybın azalmasına yardımcı olur.
-
Metal bıçak, soyma, doğrama aletleri kullanmak da vitamin kaybına neden olur.
-
Uygun olmayan depolama şartları da vitamin kaybına neden olur. Soğuk yerde saklamak C vitamini kaybını azaltır. Ayrıyeten yüzey alanı daha geniş olduğundan yapraklı sebzelerdeki kayıp kök sebzelere nazaran de daha fazladır.
-
Son olarak şundan da bahsetmek istiyorum: Besinin C vitamini bedelini yetiştirildiği ortam, şartlar ve olgunlaşma durumu da tesirler. Genelde olgunlaşma ölçüsü arttıkça zerzevat ve meyvenin C vitamini kıymeti azalır ve güneşten yararlanma oranı yüksek olan besinin C vitamin bedeli de daha yüksek olur.
Bu hususun başında C vitamini için niçin narin sözünü kullandığım daha uygun anlaşılmıştır diye düşünüyorum. İşte bu nedenlerden ötürü C vitamininin en hoş kaynağı taze meyve ve sebzelerdir. Ve ne kadar az süreç uygularsanız o kadar çok faydalanırsınız.
Diğer Beğenebileceğin Yazılar
Diyetisyen
Tip-2 Diyabet Hakkında
Bedenimizin hayati işlevleri gerçekleştirmesi için güce gereksinimi vardır. Bu güç de besinlerin içinde bulunan çeşitli moleküllerle karşılanır …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Haziran 30, 2022Tarafından
Doktor MakaleleriBedenimizin hayati işlevleri gerçekleştirmesi için güce gereksinimi vardır. Bu güç de besinlerin içinde bulunan çeşitli moleküllerle karşılanır. En kıymetlisi karbonhidratların yapı taşı olan glikozdur. Bedenin güç olarak kullanacağı glikozdan yoksun olması sonucu tip-2 diyabet dediğimiz kronik hastalık ortaya çıkar. Pankreasta insülin salgılayan hücrelerin doğuştan hasarlı olmasıyla tip-1 diyabet ortaya çıkar.
• Hücrelerin glikoz gereksinimini karşılamak için pankreastan insülin isimli hormon salgılanır. İnsülin kanda bulunan glikozun hücrelerin içine girmesini sağlar. Böylelikle güç için kullanılabilir.
• Lakin insülin bazen bu geçişi çeşitli nedenlerle sağlayamaz. İnsülin direnci dediğimiz hücrelerin insüline duyarsızlaşması yahut pankreasta insülin üreten hücrelerin zara görmesi hücrelerin glikozlanmasını önler. Kanda insülin ve glikoz artar yahut insülin yetersiz olur, yeniden kanda glikoz birikir.
• Açlık kan şekerinin 124 mg/dL, tokluk kan şekerinin ise 200 mg/dL üzerinde olması ile HbA1c pahasının 6,5 üzerinde olması ile teşhis konur.
• Görülme sıklığı;
1. Ailesinde şeker hastası olanlarda
2. Obez ve fazla kilolu olanlarda
3. Gebelik periyodunda şekeri yüksek olanlarda 4. Yaşlılarda
5. Bel etrafı ölçüsü bayanlarda 80 cm; erkeklerde 94 cm üzerinde olanlarda
6. Berbat lipid profili (LDL, T-KOL) olanlarda
7. Kronik gerilimi olanlarda
8. Uyku sorunu olanlarda
9. Ferritini (depo demir) yüksek olanlarda
10. Ürik asit düzeyi yüksek olanlarda
11. Sigara ve alkol kullananlarda
12. Berbat beslenme alışkanlıkları olanlarda 13. D vitamini düzeyi düşük olanlarda fazladır.
BESLENMEDE NELERE DİKKAT EDİLMELİ? Besin kümelerine nazaran beslenmemizde genel iyileştirmeler yapabiliriz.
• Süt eserlerinden yoğurt, kefir, süt ana yahut orta öğünlerde yemeğe eşlik etmeli.
• Karbonhidrat içeriği yüksek tahıl kümesinden kompleks karbonhidrat dediğimiz besinleri daha çok hayatımıza almalıyız. Esmer ekmekler (tam buğday, çavdar, ruşeymli gibi), tam buğday makarnalar, bulgur, esmer pirinç, karabuğday (greçka).
• Protein içeriği yüksek olan yumurta, peynir kahvaltılarda; et, tavuk, hindi, balık yemeklerde bulunmalı.
• Yağ içeriği yüksek sert kabuklu yemişler; ceviz, fındık, badem, fıstık, kaju, antep fıstığı, kabak çekirdeği orta öğünlerde tüketilmeli. Ayçiçek yağı, zeytinyağı, fındık yağı istikrarlı kullanılmalıdır.
• Zerzevat ve meyveler beslenmenin olmazsa olmazları, kısıtlanması gereken durumlar olmadığı sürece günde toplam 5-6 porsiyon tüketilmelidir. Şeker hastalığı olanlarda meyvelerin glisemik indeksleri ve glisemik yükleri kıymetlidir. Ona nazaran tüketim sağlanmalı, genelde kuru meyvelerden uzak durulmalıdır.
• Haftada 1-2 kez bitkisel protein kaynaklarından kurubaklagiller tüketilmelidir. Sulu yemek olarak yahut salatalarda haşlama olarak tercih edilebilir.
Pişirme teknikleri de sağlıklı beslenmede atlanmaması gerekn bir noktadır. Kızartma ve kavurma yerine fırında, haşlama, buğulama üzere usuller tercih edilmelidir.
Hamur işleri, işlenmiş besinler, rafine unlar, rafine şekerler, yüksek şeker içerikli paketli besinlerden uzak durmak kıymetlidir.
Konutta içeriğini bildiğiniz eserlerden sağlıklı tarifler üretilerek kekler, kurabiyeler yapılabilir.
Her bireyin sıhhat dataları; kan analizi sonuçları, sıhhat geçmişi farklıdır. Yaş, cinsiyet, ömür biçimi, günlük rutinler, yapılan işler, meslekler, etkinlik seviyesi üzere birçok farklılık beslenmeyi de şahsa özel olmaya itmektedir. En hoşu de böylesidir. Birebir meskenin içindeki insanlarda bile muhtaçlık ve istekler farklılık gösterir, herkes başka bir dünyadır.
Bireylerin günler, haftalar, aylar içinde bile rutinleri değişebilir. Yazın ve kışın yeme sistemleri değişebilir. Kronik hastalıklarda dikkat edilmesi gereken ortak noktalar olsa da beslenme şahsa nazaran planlanmalıdır.
Diyetisyenlerin beslenme üzerine bilgilerinden ve
yönlendirmelerinden faydalanmak, süreci uzman nezaretinde devam ettirmek kıymetlidir.
Tabipler, psikologlar, antrenörler, öbür sıhhat çalışanları ile koordineli çalışmak uzun vadede çok daha faydalıdır.
Diyetisyen
Vejetaryen ve Vegan Beslenme Üzerine
Vejetaryenlik, hayvansal besinlerin hudutlu tüketilmesi yahut hiç tüketilmemesi formundaki beslenme cinsidir. Veganlık ise daha sonlu ve …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Haziran 30, 2022Tarafından
Doktor MakaleleriVejetaryenlik, hayvansal besinlerin hudutlu tüketilmesi yahut hiç tüketilmemesi formundaki beslenme cinsidir.
Veganlık ise daha sonlu ve keskin olarak hayvansal hiçbir eserin tüketilmediği bir beslenme şekli olmasının yanında hayvanlardan elde edildiği için yün, ipek, deri üzere eserlerin; deneysel hayvanlardan yararlanıldığı için kozmetik, ilaç, diş macunu üzere eserlerin de kullanılmadığı; canlı eşitliliğinin savunulduğu bir hayat şekli ve dünya görüşü olarak karşımıza çıkmaktadır.
Vejetaryen Beslenme Çeşitleri
1. Semi-vejetaryenlik haftanın birtakım günlerinde et eseri tüketen kümedir.
2. Hayvansal eserlerden yalnızca süt eserlerini tüketenler lakto vejetaryenler 3. Süt eserleri ve yumurta tüketen küme lakto-ovo vejetaryenler
4. Yalnızca kümes hayvanları tüketenler polo vejetaryenler
5. Yalnızca balık tüketenler pesco vejetaryenler olarak isimlendirilirler.
Vegan Beslenme Çeşitleri
6. Zenmakrobiyotikler; zerzevat, meyve, kurubaklagil ve tahıllarla beslenirler. Kimileri yalnızca tahılları tüketir. Kimileri doymuş yağ, kolesterol ve rafine şekerlerden sakınırlar. Hayvandan elde edildiği için jelatini, içeriğinde süt bulunduğu için çikolatayı, arılardan elde edildiği için balı da tüketmezler.
7. Fruvitarianlar yahut Früitistler; meyve, botanik açıdan meyve sayılan kabak, domates üzere besinlerle ve sert kabuklu yemişlerle beslenirler. Besinlerin tekrar toprağa dönüp döngüye katılacaklarına inanırlar.
8. Ravistler, besinlerin pişirilmesi ile besin pahalarını kaybettiğini düşünüp yiyeceklerin pişmelerine inanmazlar.
Neden Vejetaryenlik?
Vejetaryen beslenme formu birinci olarak ekonomik nedenlerle ortaya çıkmıştır. Bitkilerin yetiştirilip tüketilmesinin hayvanlarınkinden daha az masraflı olması nedeniyle ve kaynakların devamlılığının düşünülmesi açısından önerilmiştir.
Budizm’de hayvanların kesilmesi, Hristiyanlık, Musevilik ve İslamda da birtakım hayvanların tüketimi çeşitli nedenlerle yasaklanmıştır.
Budizm, Jainizim ve Hinduizim din öğretilerine nazaran canlıyken hayvandan elde edilen eserlerin tüketimi hürdür.
Ünlü filozof Pisagor’un etik nedenlerle vejetaryenliği benimsemesi ve öteki insanların da ondan etkilenmesiyle Avrupa’da bu beslenme şekli yayılmıştır.
Günümüzde ise bilimsel araştırmaların da artmasıyla sağlıklı bir ömür geçirme, ekolojik dengeyi sağlama, iklim değişikliğini tedbire, gelecek kuşakların yaşayabileceği bir dünya bırakma üzere sebepler de etik nedenlerin yanına eklenmiştir ve insanların her geçen gün ilgisini çekmeye devam etmektedir.
Sıhhat Açısından Sakıncaları
Bilinçsizse uygulanması durumunda B12 vitamini, D vitamini, demir, kalsiyum ve çinko mineralleri açısından eksikliklere de yol açabilmektedir. Bunlar anemi ve osteoporoz üzere önemli hastalıklara sebebiyet verebilir.
1990’ların ortasından itibaren İsveç’teki birçok insan vegan beslenme üslubunu benimsedi. Bu değişikliğin temelinde etik nedenler yer alıyordu. Hayvansal olan yumurta, et, balık üzere eserlerin yerine -eşdeğer hale getirmeden- yalnızca bitkisel eserler tüketilmesi telaşlara neden oldu. Eksikleri gidermek ismine çeşitli besin öğesi desteklerden yararlanılmıştır.
Amerika Beslenme ve Diyetetik Akademisi ile İtalyan İnsan Beslenme Derneği’ne nazaran güzel planlanmış vejetaryen diyetlerinin kimi hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde kâfi besin alımını sağlayıp sıhhat üzerine olumlu tesirleri olabilmektedir.
Sıhhat Açısından Faydaları
Vejetaryen beslenmede sıhhate faydalı olan antioksidan, lif, polifenol, karotenoid, flavonoid ve fitokimyasallar çokça bulunur.
İşlenmiş besin içeriği düşük bir beslenme biçimi olduğundan kalp hastalıkları, diyabet, kronik böbrek hastalığı üzere kronik hastalık riskleri öbür bireylerden daha düşüktür.
Yeterli bir beslenme programı ile bağışıklık sistemi güçlendirilip uzun ve sağlıklı bir ömür sürdürülebilir.
Vejetaryen beslenme üslubunda sıkça gördüğümüz zerzevat ve meyvelerin kardiyovasküler hastalıklar, birtakım kanser tipleri ve obezite üzere hastalıklar ile vefat riskini azalttığı bilinmektedir.
Kolorektal kanser riskinin vejetaryen beslenenlerde yahut et tüketimi az olan bireylerde düşük olduğu literatüre geçen bilgilerdendir.
Vejetaryenlerdeki yüksek potasyum alımının düşük hipertansiyon riskiyle bağlantılı olduğu bilinmekte, kan basıncı üzerine olumlu tesiri olduğu yorumu böylelikle yapılabilmektedir.
Makro ve Mikro Besin Öğeleri
Protein
Bitkisel beslenmede protein kaynakları olarak tahıl, baklagil ve düzgün kalite soya eserlerinin kullanıldığı bilinmektedir.
Rand ve arkadaşları hayvansal, bitkisel ve karma besin cinslerini incelediğinde azot istikrarı açısından fark bulamamış ve hayvansal yahut bitkisel beslenen bireylerin protein ihtiyacının benzeri olduğunu kanıtlanmışlardır.
Vejetaryenlerde aminoasitlerin, bilhassa esansiyel aminoasitlerin yetersiz olduğu düşünülmektedir. Bitkisel besinlerin esansiyel aminoasit ölçüleri düşük olduğundan çeşitli kombinasyonlar protein alımının artırılması gerekir.
Kurubaklagil ve tahılların birlikte tüketilmesi üzere.
Yağlar ve Yağ Asitleri
Vejetaryen/vegan beslenme çeşidi genel olarak toplam yağ, doymuş yağ ve kolesterol ölçüleri açısından vejetaryen olmayan diyetlere nazaran daha düşük düzeylere sahiptir.
Omega-3 yağ asitleri kalp damar sıhhati, enflamasyonun önlenmesi, retina ve beyin gelişimi üzere değerli vazifelere sahip olup en uygun kaynakları deniz eserleridir.
Uzun zincirli n-3 yağ asitleri, EPA ve DHA çoğunlukla balıklarda, yumurta ve alglerde bulunur.
Deniz eserleri, yumurta ve alg tüketimi az olan ya da olmayan vejetaryenlerin plazma ve fosfolipitlerindeki DHA seviyeleri düşük bulunmuştur.
Diyet Lifi
Buğday kepeği, meyve kabukları, tam tahıllar çözünmeyen lifler ortasında yer alır. Besinlerin bağırsaklardan geçiş mühletini arttırırlar. Kendileri insan bağırsağında sindirilmeyip birtakım besin öğelerinin de alımını engelleyebilirler. Bunlar ortasında esansiyel yağ asitleri ve magnezyum, kalsiyum, çinko, demir üzere kimi mineraller sayılabilir.
Vejetaryen bireyler, omnivorlara nazaran %50-100 daha fazla diyet lifi aldıkları ve mineral eksiklikleri de sıklıkla görüldüğünden alımlarına dikkat etmelidirler. Hazırlık ve pişirme formüllerine dikkat edilirse vitamin ve mineral eksikliklerinin önüne geçmek mümkündür.
Tip-2 diyabet riskinin vejetaryen bireylerde daha düşük gözlenme nedenleri ortasında yüksek lif alımları da sayılmaktadır.
Baklagiller, tahıllar, sebzeler ve meyvelerden yüksek lif alınması uygunlaştırılmış bağırsak ortamı ile iştah düzenlemesi sağlayarak kilo denetimi açısından yararlıdır.
Ayrıyeten yüksek lif ve düşük yağlı beslenme sayesinde bağırsak bakterilerinin kısa zinciri yağ asitleri sentezlemeleri artarak bağırsak mikrobiyomu gelişimi sağlanmış olur.
Çinko
Çinko hayvansal kaynak olarak et, karaciğer, balık, süt, yumurta, peynir; bitkisel kaynak olarak badem içi, ceviz, kuru fasülye, buğday kepeği, bulgur, buğday, soya fasülyesi, kaju fıstığı, ayçiçek tohumu ve mercimekte bulunmaktadır (22;8).
En yeterli kaynaklar hayvansal kaynaklar olduğundan vejetaryen bireylerde eksikliğiyle sık karşılaşılmaktadır. Ayrıyeten fitatlar, kalsiyum, fosfat, demir ve alkol alımının fazla olması çinko emilimini engelleyebilir.
Günlük 25 gram posa alımının üzerinde çıkılmamalıdır. Fasülye, tahıllar ve tohumların fitat içeriğini azaltmak için birkaç saat suda bekletmek faydalı olmaktadır.
D Vitamini
En düzgün kaynağı güneş olan D vitamininin etkin hali vejetaryen bireylerde et ve balık tüketen bireylerden daha düşük düzeylerde bulunmuştur.
Lakin D vitamini destekli besinler yahut suplemanlarını kullanmayan omnivor bireylerin de serum 25- dihidroksi vitamin D düzeylerinde de düşüklükler görülebilmektedir. Olağan serum D vitamini düzeylerini sürdürmek için D vitamininin bitkisel formu olan ergokalsiferol (D2 vitamini) desteği de tesirli olmaktadır.
Vejetaryen bireyler, D vitamini kaynağı olarak ultraviyole ışığı almış mayalar ve mantarlar, süt, portakal suyu, kahvaltılık gevrekler ve margarinler tüketilebilir.
B12 Vitamini
B12 vitamini ileumda emilip karaciğer ve hayvan kasında depolanmakta olup tabiatta yalnızca bu vitamini sentezleyen mikroorganizmalar tarafından üretildiğinden beşerler tükettikleri besinlerden ihtiyaçlarını karşılayabilmektedir.
Ekseriyetle B12 vitamininin en düzgün kaynakları et, süt, yumurta sakatatlar, ton balığı üzere hayvansal besinlerdir.
B12 eksikliği pernisiyöz anemi, inflamatuar bağırsak hastalığı, çölyak hastalığı, kısa barsak sendromu, megaloblastik anemi, bilişsel performans düşüşü ve nörolojik bozukluklara neden olabilmektedir.
Demir
En önemli vazifesi oksijen taşımak olup bağışıklık sistemini destekleme ve bilişsel performans için de gerekli bir mineraldir. En çok hayvansal eserlerde bulunur. Kurubaklagiller, tahıllar ve üzüm pekmezi de düzgün kaynaklardan sayılabilir.
Yeni literatür bilgilerine nazaran vejetaryen ve vejetaryen olmayanlarda demir yetersizliği anemisi oranları yakın görülmüştür. Premenopozal periyottaki bayan vejetaryenlarda yetersizliğe bağlı aneminin görülme sıklığının daha yüksek olduğu gözlenmiştir.
Tahıllarda bulunan fitatlar, okzalatlar ve tanenler demirle bileşikler yaparak emilimini engellerler. Ayrıyeten diyet lifi tüketimi, alüminyum, kalsiyum, çinko ve magnezyumun fazlalığı ile diyette proteinin yetersiz olması da demir emilimini azaltan faktörlerdendir.
Bitkisel eserlerdeki hem olmayan demirin biyoyararlılığını arttırmak için C vitamini ve sitrik asit üzere organik asitlerden faydalanılabilir. Emilimi engelleyecek fitat ve polifenol üzere bileşiklerin aktifliği de böylelikle azaltılabilir.
İstikrarlı bir beslenme sistemi ile bu yetersizliğin önüne geçmek mümkündür.
Kalsiyum
Kalsiyum kemik ve diş sıhhatine tesirinin yanında kanın pıhtılaşması, hücre içi ve dışındaki enzimlerin salınımı, hudut iletimi, kalp atımı kontrolü ve mineral istikrarı üzere kıymetli vazifelere sahiptir.
En düzgün kalsiyum kaynakları olarak süt ve süt eserleri, pekmez, susam, fındık, yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve kuru meyveler, orta dereceli olarak yumurta ve yeşil sebzeler sayılabilmektedir.
Kalsiyum alım düzeyleri lakto-ovo vejetaryenlar ile omnivor beslenenlerde emsal olmasına rağmen öteki vejetaryen kümeler ve veganlarda daha düşüktür. Uzun vadede veganlarda kemik mineral yoğunluğu lakto-ovo vejeteryanlarda oran yüksektir.
Diyetisyen
Beyni Besleyen Diyet: Mind Diyeti
Tanınan diyetlere olan ilgi bu kadar artmışken, gerçek bilgiyi edinmek ve kendimiz için en uygun olanını seçmek sıhhatimiz için epeyce kıymetli …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Haziran 30, 2022Tarafından
Doktor MakaleleriTanınan diyetlere olan ilgi bu kadar artmışken, gerçek bilgiyi edinmek ve kendimiz için en uygun olanını seçmek sıhhatimiz için epeyce kıymetli hale gelmiştir. Her geçen gün yeni beslenme trendleriyle karşılaştığımız bu periyotta Mind diyeti de, birden fazla kişinin bilmediği ve merak ettiği akımlardan.
2019 yılının en tanınan diyetleri ortasında üst sıralarda yerini alan Mind diyeti, beyin işlevlerinin gelişimine odaklanıyor. Pekala bunu nasıl yapıyor? Hangi besinler yeniliyor, neler yasaklanıyor? Kimler, hangi müddetle uygulamalı? Tüm ayrıntılar ve merak edilenler uzman gözüyle bu yazıda!
Beyin sıhhatimiz, güçlü bir hafıza ve ileri yaşlarda oluşabilecek Alzheimer üzere hastalıkları önlemek için epey değerlidir. Beyin sıhhatimizi üst seviyede tutmak için uygulanan yanlışsız beslenme programları zihinsel gerileme ve demans riskini azaltır. Mind diyeti de bu hedefle oluşturulan, hem zihni hem vücudu geliştirecek bir beslenme programıdır. Rush ve Chicago üniversitelerinde, tıp fakültesi diyetisyenleri tarafından geliştirilmiştir. Akdeniz diyeti ve DASH diyeti birleşimi ile oluşturulmuştur.
Nasıl Uygulanır?
Mind diyeti, literatüre şimdi yeni girdiği için nasıl uygulanacağına dair kesin kuralları konulmamıştır. Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta; uzmanlar tarafından belirlenen birtakım besinlerin tüketiminin arttırılması, kimi besinlerin ise sonlu tüketilmesidir. Bahsedilen bu besinlerin hangi sıklıkla, ne kadar vakitte tüketileceği ise bireyden şahsa nazaran değişmektedir.
Mind Diyetinde Hangi Besinleri Tüketmeliyiz?
-
Yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, lahana, pancar, roka, tere, marul, pazı üzere besinlerin oluşturduğu bu kümedeki besinler yüksek oranda K vitamini, antioksidan, lutein ve beta-karoten içermesi açısından beyin sıhhatini dayanaklar, hafızayı güçlendirir ve beynin genç kalmasını sağlar. Bu kümedeki besinlerin haftada en az 5-6 porsiyon yenilmesi önerilir.
-
Sebzeler: Öncelikle yeşil yapraklı sebzeler olsa dahi, tüm mevsim zerzevatları zihin sıhhatinin düzgünleşmesini dayanaklar. Her gün öğünlerinizde yer verilmesi azamî yarar sağlar.
-
Yağlı tohumlar: Ceviz, fındık, fıstık, badem üzere besinler yağlı tohumlar grubundadır. İçeriklerindeki yüksek orandaki E vitamini ile bilişsel gerilemeyi mahzurlar. Birebir vakitte ceviz, omega-3 içeriği ile beynimizi dayanaklar. Her gün ölçülü formda tüketilmesi önerilir.
-
Meyveler: Bilhassa ‘berry’ olarak sınıflandırılan ahududu, çilek, böğürtlen, yaban mersini üzere meyveler kıymetli antioksidan kaynaklarıdır. Haftada en az 2-3 sefer esas kırmızı meyveler olmak üzere meyve tüketimi mind diyetinde olmazsa olmazdır.
-
Balık: Tesirli EPA ve DHA alımı beyin fonksiyonları için elzemdir. Bu sebeple esas omega-3 kaynaklarından olan balık, bilhassa somon, sardalya, alabalık, ton balığı ve uskumru üzere yağlı balıklar tercih edilmelidir.
-
Tam tahıllar: Beynimiz birincil güç kaynağı olarak glikozu kullanır. Bu sebeple gerçek besin tercihleri yapmak, tesirli güç kullanımı için kıymetlidir. Glisemik indeksi düşük olan tam tahıllı ekmekler, bulgur, yulaf, tam buğdaylı makarna, kinoa üzere besinler yanlışsız karbonhidrat kaynakları olacaktır. Her gün 2-3 porsiyon alımı kıymetlidir.
-
Saf zeytinyağı: En sağlıklı bitkisel yağ kaynaklarından olan zeytinyağı, Alzheimer’ı önlemeye ve hafızayı güçlendirmeye katkıda bulunur. Her gün tüketilmeli, yemeklerde tercih edilecek yağ kaynağı olmalıdır.
-
Kümes hayvanları: Sağlıklı yollarla pişirilmiş tavuk, hindi üzere besinler sağlıklı protein kaynaklarıdır. Protein alımının kâfi olması beyin işlevlerinin fonksiyonları açısından kıymetlidir. Bu sebeple haftada 2-3 defa beslenmenizde bu besinlere yer verin.
-
Fasülye: Fasülye, mercimek, soya fasülyesi üzere besinlerden oluşan bu kümeye haftada en az 3-4 defa öğünlerinizde yer vermek mind diyetinde önerilir.
-
Şarap: Kaide olmamakla birlikte ölçülü şarap tüketimi, Alzheimer hastalığının önüne geçmek için tesirlidir. İçeriğindeki resveratrol ile yaşlanmayı geciktirir ve beyni takviyeler. Haftada 1-2 kadeh tüketimi yarar sağlamaktadır.
Mind Diyetinde Hangi Besinleri Hudutlu Tüketmeliyiz?
-
Kırmızı Et: Haftalık 2-3 porsiyondan fazla tüketimi önerilmemektedir.
-
Tereyağı, margarin üzere yağ kaynakları: Doymuş yağ kaynakları sınıfında olan bu besinlerin tüketimi sonlandırılır.
-
Rafine Edilmiş Peynir Çeşitleri: Bilhassa yağlı peynirlerin tüketimi haftalık 50-60 gramı geçmemelidir.
-
Hamur işleri ve rafine şekerli tüm eserler: Kek, pasta, börek üzere hamur işleri ve tüm şekerli, paketlenmiş besinler sonlandırılır.
-
Fast Food: Kızartılmış fast food’lar, hamburger, pizza üzere besinlerin tüketimi önerilmez.
Mind Diyeti’nin Sıhhat Üzerine Tesirleri
En değerli işlevi beyni geliştirmek olan Mind Diyeti, pek çok sıhhat parametresini olumlu etkilemektedir. Tam tahılların tüketimi ve rafine şekerin azaltılması diyabet riskini azaltır, zerzevat ve meyve tüketiminin arttırılması kanser üzere pek çok hastalıktan korur. Kırmızı et tüketiminin ve doymuş yağın sonlandırılması LDL kolesterolde düşüşü destekleyerek muhtemel koroner hastalıklardan korur. Bu sebeple mind diyetinin genel manada sağlıklı bir diyet olduğunu söyleyebilir. Ancak uygulamadan evvel kesinlikle bir diyetisyene başvurulmalıdır.
Dürtüsel Çocuk Davranışları: Nedir, Neden Olur ve Nasıl Desteklenir?
Istanbul Obesity Center Achieves Global Success in 2024: Zero Complications in Obesity Surgery
Discover the Best Obesity Clinic in Istanbul: Istanbul Obesity Center
Maskelerin Koronavirüsten Koruma Düzeyleri
Ameliyatsız Zayıflama Yöntemi: Mide Botoksu
Kalp Kası Bandı Hastalığı (Miyokardiyal Bridge)
Trendler
-
Koronavirüs5 sene önceMaskelerin Koronavirüsten Koruma Düzeyleri
-
Mide Botoksu5 sene önceAmeliyatsız Zayıflama Yöntemi: Mide Botoksu
-
Kalp ve Damar Cerrahisi5 sene önceKalp Kası Bandı Hastalığı (Miyokardiyal Bridge)
-
Genel Cerrahi5 sene önceMide botoksu nedir? Mide botoksu yaptıranlar nasıl bir yol izliyor?
-
Tüm Makaleler5 sene önceEjakülatör Kanal Kisti
-
Tüm Makaleler5 sene öncePenis Büyütme Nedir? İşe Yarıyor Mu?
-
Kalp ve Damar Cerrahisi5 sene önceKüçük Kesi İle Kalp Ameliyatları
-
Kalp ve Damar Cerrahisi5 sene önceKalp Deliği (ASD) Hakkında Herşey

