İnsan bedenini, komplike ve çok sayıda özel yeteneğe sahip bir yapı olarak tanımlayabilmekteyiz. En temel olarak merkezi hudut sistemini ele alırsak, bu sistem, bütün ömür dinamizmimizi denetim ve organize eden bir yapıdır. Uzun mühlet hareketsiz kalan ya da hareket gereksinimini gereğince gerçekleştiremeyen insan bedeni, vakitle en temel bedensel hareket yeteneğini kaybederek çeşitli sıhhat meseleleriyle karşı karşıya kalmaktadır.
Kalp İşlevleri ve Spor Münasebeti
Kalp ve kan damarlarının bedenimizde en temel işlevi, başta oksijen olmak üzere dokuların muhtaçlığı olan unsurları o dokulara taşımak, başta karbondioksit olmak üzere atık olan unsurları ise dokulardan uzaklaştırmaktır. Oksijen alımının nizamlı ve kâfi hale gelmesi, karbondioksit atımının ise istikrarda tutulması için, bedendeki kalp ve damarların sistemli çalışmasını engelleyebilecek faktörlerin önüne geçmek değerli bir noktayı oluşturmaktadır. Bu durum karşımıza her gün tertipli olarak yapılan antrenmanların hayati değerini çıkarmaktadır.
Her geçen gün artan kentleşmeyle birlikte, insan bedeninde hareketin ve antrenmanın değeri daha çok ortaya çıkmaktadır. Çağımız teknoloji çağı olarak tanımlanmakta, artan teknolojik gereksinimler insanların daha durağan ve daha az hareket eder hale gelmesine sebep olmaktadır. Bu durum gereğince fizikî aktivite gerçekleştirmeyen ve birebir doğrultuda pek çok sıhhat sorunu yaşayan kitleler meydana getirmektedir. Günümüzde yaşanan sıhhat problemlerinin çoğunluğunu ise kalp ve damar hastalıkları oluşturmaktadır.
Kalp ve damar sisteminin en temel işlevlerini yerine getirmesi, daha sistemli ve sağlıklı hale gelmesi sistemli olarak yapılan antrenmanlarla mümkündür. Nizamlı olarak gerçekleştirilen bedensel antrenman ve yapılan sporlar; bedendeki kasların, kemiklerin, eklemlerin, kalp ve damar sisteminin sağlıklı biçimde çalışmasını sağlamaktadır. En temel vazifesi bedendeki bütün dokulara oksijen kaynağı oluşturmak ve bedenden atılması gereken karbondioksit üzere atık unsurların atılmasını sağlamak olan kalp-damar sistemi, yapılan idmanlar yoluyla bu ilksel işlevlerini yerine getirebilmekte, idmanların nizamlı uygulanmasıyla sistemsel olarak da sistemli ve sağlıklı işlemeye başlamaktadır.
Kalp Damar Hastalıkları ve Spor Münasebeti
Spor yapılmasıyla birlikte, kalp damar sistemi direk değişimler yaşar, böylelikle kalp ve damar bölgesinde hastalığa sebep olan birtakım faktörler ortadan kalkmış olur.
Nizamlı spor ve antrenman yapılmasıyla birlikte, kalpteki kılcal damarların sayısı artmaktadır. Kılcal damarların artmasıyla koroner kanlanma artmakta ve kan akışının yavaşlamasıyla meydana gelen birtakım komplikasyonların oluşumuna karşı direnç oluşmaktadır. Bu durum, en sık görülen kalp damar hastalıkları olan koroner damar hastalıkları riskini azaltmaktadır.
Nizamlı idman ve sporla birlikte, kalp damar hastalıklarının temelinde bulunduğunu söyleyebileceğimiz uygun ve berbat kolesterol istikrarı sağlanabilmektedir. Spor yapılmasıyla kandaki yeterli kolesterol ölçüsü artmakta ve makûs kolesterol ölçüsü birebir minvalde azalmaktadır. Makûs kolesterolün azalmasıyla damar dokularında meydana gelen kolesterol azalmakta, güzel kolesterolün de artmasıyla az ölçüde meydana gelen berbat kolesterolün damarlarda birikmesi önlenmekte ve atılması kolaylaşmaktadır. Bu durum, damarların ince yapısında meydana gelebilecek deformasyonların hasebiyle damar sertleşmesi üzere hastalıkların önüne geçmektedir.
Spor ve antrenman, bedendeki kan volümü ve hemoglobin ölçüsünü arttırmaktadır. Böylelikle kan ölçüsü ve kan akış suratı düzenlenmekte, damar tıkanıklıkları üzere hastalıkların önüne geçilebilmektedir.
Spor Yapılmasıyla Bedende Meydana Gelen Değişimler
Beden, antrenman yapılmaya başlandığı andan itibaren birtakım yansılar vermekte ve değişimler yaşamaya başlamaktadır. Spor yapılmaya başlandığı anda bedende meydana gelen akut değişiklikler şunlardır;
-Egzersiz yapılmaya başlandığında, hatta yapılmaya başlanmadan çabucak evvel, bedende adrenalin ve noradrenalin salgısı artış göstermektedir.
-Vücudun oksijen kullanımı artış göstermektedir.
-Oksijen kullanımına bağlı olarak karbondioksit üretimi de artmaktadır.
-Sinirsel aktiviteler azalmaya başlar.
-Kandaki pH oranı artış gösterir.
-Reaktif oksijen radikalleri artar.
-Vücutta bulunan güç depoları, bilhassa de glikojen depoları süratle azalmaya başlar.
-Egzersize devam edilmesiyle ilerleyen devirlerde, yani anaerobik evre esnasında, laktat birikimi oluşmaya başlar.
Bu değişimler sonucunda, faal olarak kullanılan kasların metabolik ihtiyaçları artış gösterir ve beden bunu karşılamak için daha fazla kan akımına gereksinim duyar.
Kasların kullanımıyla bedende ısı oluşur ve bu ısının dışarıya atılması için beyin ve kalp için sağlanan kan akımı artar. Kalp ve damar sistemi, yaşanan bu değişimleri dengelemek için; kalp suratı, kalp atım volümü, kan basıncı, oksijen tüketimi, kalp debisi üzere ögelerde değişim yaşar.
Sporun Faydaları Nelerdir?
Spor yapılmasıyla birlikte üstte belirttiğimiz değişimler, tertipli olarak gerçekleşen idmanlar yoluyla artık beden için olağan hale gelmeye başlar, vakitle sağlıklı ve sistemli çalışan bir işleyişe dönüşür. Spor yapılmasıyla bedende yaşanan değişimleri, faydalı ve daima işleyişlere dönüştüren durumları şu biçimde sıralayabilmekteyiz;
-Spor yapılmasıyla birlikte kalbe giden kan ölçüsünde artış meydana gelir. Kalbe giden kan ölçüsündeki artış beraberinde, kalbin âlâ oksijen alabilmesini ve yeterli nitelikte beslenebilmesini sağlamaktadır.
-Spor, teneffüs sisteminin daha uygun çalışmasını sağlamaktadır. Sağlıklı bir teneffüs sistemi, teneffüs yoluyla harcanan gücün azalmasını da beraberinde getirmektedir.
-Spor yapılmasıyla, kandaki âlâ kolesterol ölçüsü artmaktadır. Yeterli kolesterol, kalp damarlarındaki dokularda biriken kolesterolün atılmasını, münasebetiyle damarlarda meydana gelebilecek tıkanmalarla oluşabilecek sıhhat meselelerinin engellenmesini sağlamaktadır. Yani kandaki düzgün kolesterolün artmasıyla, kalp damar hastalıkları oluşumu riski ziyadesiyle azalmaktadır.
-Spor, kan şekerinin düzenlenmesini ve hasebiyle bedene önemli ziyanlar veren şeker oranının dengelenmesini sağlamaktadır.
-Vücuttaki kan basıncı ve kalp suratı spor yapılmasıyla azalmaktadır. Hasebiyle spor yapılması, kalp ve damarların daha ekonomik ve fonksiyonel çalışmasını sağlamaktadır. Yapılan antrenmanlarla, daha az uğraşla daha çok ve sağlıklı beslenen bir kalp damar sistemi oluşmaktadır.
-Spor yapılmaya başlandığı andan itibaren bedende sıhhat açısından düzgünleşme kendini hissettirmektedir. Beden daha zinde ve daha enerjik bir yapıya sahip olmaktadır, zira beden sistemi gücünü daha verimli kullanabilir hale gelmektedir.
