Diyetisyen
Hamilelikte Hangi Yiyecekler Tüketilmemeli yahut Sonlandırılmalıdır?
Hamilelik periyodu fizikî ve ruhsal pek çok değişikliği beraberinde getiren çok özel bir periyottur. Anne adaylarını içlerinde yeni bir canlının …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Tarafından
Doktor Makaleleri
Hamilelik periyodu fizikî ve ruhsal pek çok değişikliği beraberinde getiren çok özel bir periyottur. Anne adaylarını içlerinde yeni bir canlının büyümesi her ne kadar çok heyecanlandırsa da birtakım kaygıları de beraberinde getiriyor: Hamilelik sürecimde neler tüketmeliyim, neler tüketmemeliyim gibi…
Anne karnındaki bebekler için tek besin kaynağı anneleridir. Gebe olan annelerin tükettiklerinin niteliği ve niceliği hem annenin hem de bebeğin sıhhatini etkilemektedir. Bu nedenle hamilelik devrinde beslenmeye ekstra itina gösterilmelidir. Hamilelikte kâfi kalsiyum almak için süt, yoğurt, peynir; demir ve proteini karşılamak için et kümesi, kurubaklagiller; gerekli güç ve B kümesi vitaminleri için tam tahıl eserlerini; gerekli vitamin ve mineraller için bol bol renkli zerzevat ve meyve tüketiminin gerektiğini biliyor yahut sık sık duyuyoruz. Lakin hamilelik periyodunda tüketilmesi gereken yiyecekler kadar değerli olan bir başka husus da aslında hamilelik periyodunda tüketilmemesi gereken besinlerdir. Birtakım besin ve hususların hamilelik periyodundaki tüketimi anne ve bebek sıhhati açısından risk oluşturmaktadır.
Hamilelikte uzak durulması gerekenlerin başında muhakkak alkol gelmektedir. Hamilelik ile birlikte alkol tüketimi büsbütün bırakılmalıdır. Alkol düşük ve meyyit doğumlara neden olur. Ayrıyeten bu periyotta sigaradan da uzak durmak gerekiyor.
Hamilelik periyodunda çok alınan kafein bebeğe ziyan verebilmektedir. Bu nedenle kafein içeren çay ve kahve tüketimi muhakkak sonlandırılmalıdır. Ayrıyeten çikolata, kakao, kola üzere eserler de kafein içermektedir.
Hamilelik periyodunda çay ve kahveyi sınırlayan anneler bitki çaylarına yönelmektedir. Fakat bilhassa hamilelik periyodunda bitki çaylarına dikkat etmek gerekiyor. Örneğin adaçayı, sinameki, fesleğen, ahududu, keten tohumu üzere çaylar düşük, erken doğum, hamilede kanama ve rahim kasılmasının artması üzere sonuçlara sebep olabilir. Ihlamur, papatya, rezene, nane, kuşburnu hamilelik periyodunda içilebilir. Lakin bunları da günde 2 fincan ile sınırlamak ve demledikten sonra bekletmeden içmek uygun olacaktır. Hamilelik mühleti boyunca tabipten onay almadan rastgele bir bitki çayı tüketilmemesinde yarar vardır.
Pastörize edilmemiş süt ve bunlarla yapılan besinlerden listeria bakterisi bulaşıp enfeksiyon oluşturabilir ve bu enfeksiyon da gebelikte düşük, yeni doğan enfeksiyonu, erken doğum ve bebeğin anne karnında ölme riskini arttırır. Pastörizasyon süreci bu bakteriyi yok eder. Bu nedenle pastörize süt tercih edilmelidir. Çiğ sütten üretilen peynir, yoğurt üzere besinler da tüketilmemelidir.
Listeria riski çiğ yahut uygun pişmemiş et/tavuk/balık eserlerinde de vardır. Çiğ et eserlerinde tekrar gebelikte bebeğin hayatını tehlikeye sokan ve doğum anomalilerine neden olabilen toksoplazma enfeksiyonu riski de vardır. Bu süreçte et eserlerini içinde pembelik kalmayacak biçimde uygunca pişirerek tüketmek gerekmektedir.
Çiğ yumurtada salmonella riski bulunmaktadır. Bu bulaş riskine karşı yumurta güzelce pişirilerek tüketilmelidir. Ayrıyeten çiğ yumurta kullanılarak yapılan mayonez, tatlı da tüketilmemelidir.
Yıkanmamış meyve ve sebzelerde de bulaş riski vardır. Meyve ve sebzeler kesinlikle uygunca yıkandıktan sonra yenilmelidir.
Ağır metal içeren deniz eserleri bebeğin hudut sistemine ziyan verir. Yüksek ölçüde ağır metal içeren uskumru, kılıç balığı, köpek balığı ve kiremit balığı hamilelikte tercih edilmemelidir. Düzgün bir omega 3 ve protein kaynağı olmasına karşın balığı gebelik sürecinde haftada 2 ile sınırlamak uygun olacaktır.
Ciğer yüksek ölçüde A vitamini içeren bir besindir.A vitaminin fazlasının toksik tesiri vardır, zehirlenmelere ve doğum anomalilerine sebep olabilir. Hamilelikte bazen aşikâr ölçülerde, güzel bir demir de kaynağı olan ciğer güzelce pişirilmiş olarak tüketilebilir lakin A vitamininin bu toksik tesir riskinden ötürü sonlandırılmalıdır.
Üretimde süreç görme oranı arttıkça mikrop bulaşma oranı artar. Sucuk, salam, sosis vb. süreç görmüş et eserleri hamilelikte tercih edilmemelidir. Ayrıyeten bu eserler yüksek sodyum içeriklerinden ötürü hamilelikte ödeme yol açar.
İçerisinde katkı hususu bulunan, yüksek oranda şeker, yağ içeren asitli içecekler, kutu meyve suları, uzun ömürlü konserve, abur cubur üzere her türlü hazır besinden hamilelik sürecinde uzak durmakta yarar vardır. Ayrıyeten bol şeker, kolay karbonhidrat içeren eserler pasta, kek, börek, şerbetli tatlı, kızartma vb. eserler yüksek kalori içermesine karşın anneye de bebeğe de yarar sağlamamaktadır. Lakin bu bol kaloriyle gelen kilo her ikisinin de sıhhatini tehlikeye atmaktadır.
Turşu, birtakım peynir ve zeytinler, cipsler, kimi sos ve hazır besinler yüksek oradan tuz içerdiklerinden ödeme neden olur. Hamilelik sürecinde az tuzlu turşu, peynir, zeytin tercih edilmelidir.
Hamilelikte tüketilmemesi gereken yiyecekleri ana başlıklar halinde bu halde sonlandırabiliriz. Genel olarak bahsettim fakat danışanlarımdan ve aldığım sorularda sık sık duyduğum birtakım besinler de var: Hamilikte ……. tüketebilir miyim diye… Hazır bu mevzuyu ele almışken o besinlere de açıklık getirmek istiyorum. Bana soranlar dışında da merak eden anne adayları vardır tahminen. Onların da başındaki soru işaretleri gitmiş olur böylece.
? Hamilelikte “ayva, avokado, bal, polen, balık, acı yemekler, armut, badem, çekirdek, kabak çekirdeği, ceviz, cips, çikolata, ciğer, çilek, çağla, domates, dondurma, elma, ekmek, greyfurt, hurma, havuç, şeftali, hamburger, incir, jelibon, kestane, limon, leblebi, lokum, mantar, midye, muz, mandalina, maydanoz, nar, peynir, tahin, patates, sucuk, salam, sarımsak, kuru üzüm, turşu ” yenir mi?
Hamilelikte ayva, armut, çilek, çağla, domates, elma, greyfurt, havuç, mantar, şeftali, muz, limon, mandalina güzelce yıkandıktan sonra yenilebilir. Vitamin, mineral içerikleri ve bol posalı yapısıyla hamilelikte de sık karşılaşılan bir sorun olan kabızlığa düzgün gelmesi nedeniyle günde 5-7 porsiyon zerzevat ve meyve tüketimini öneriyoruz.
Hamilelikte nar tüketiminin düşüğe ve bebekte lekeye neden olacağı istikametinde bir inanış vardır. Fakat bu mevzuda bilimsel bir data yoktur. Bilakis nar gebeler için önerilebilecek sağlıklı bir besindir. Sağlıklı olan her besin için önerdiğimiz çoka kaçmama durumu nar için de geçerlidir.
Badem, çekirdek, kabak çekirdeği, ceviz üzere yağlı tohumlar çiğ olarak hamilelikte tüketebilir. Hatta içerdikleri E vitamini, demir, kalsiyum ve sağlıklı yağlar nedeniyle tüketilmelidir. Yalnızca yüksek kalori içerdiklerinden ötürü porsiyon denetimi değerlidir. Hurma ve kuru üzüm de demir içeriği nedeniyle gebelerin tüketebileceği besinlerdir. Ayrıyeten yüksek şeker içeriğiyle tatlı muhtaçlığını bastırır. Fakat yeniden bu sebeple kesinlikle porsiyon denetimi sağlanmalıdır.
Hamilelikte bazen belirli ölçülerde ciğer uygunca pişirilmiş olarak tüketilebilir lakin ciğerin içerisinde bol ölçüde bulunan A vitamininin çok alımı toksik tesire neden olmasından ötürü sonlandırılmalıdır. Yüksek ölçüde ağır metal içeren uskumru, kılıç balığı, köpek balığı ve kiremit balığı hamilelikte tercih edilmemelidir. Ağır metal içermeyen balıklar tercih edilebilir. Hamilelik sürecinde balığı haftada 2 ile sınırlamak uygun olacaktır.
Avokado, içerisinde bulunan çözünür ve çözünmez lifler sayesinde sindirim sistemi sıhhatini geliştirir. Hamilelikte görülen bulantı, kabızlık, mide yanması üzere sorunlarda yardımcı olabilir. Hamilelikte avokado tüketilebilir. Hamilelikte artan kalsiyum gereksinimini da karşılamak için peynir tüketimi değerlidir. Fakat çiğ sütten üretilen peynirde listeria riski bulunduğundan tüketilmemelidir. Peyniri az tuzlu tercih etmek gerekir.
Sarımsak, içerisinde bulunan alisin isimli bileşik sayesinde doğal bir antibiyotik ve antioksidandır. Ayrıyeten prebiyotik besin olan sarımsak bağırsak sıhhatini güçlendirir. Hamilelikte her gün 1 diş sarımsak tüketilebilir. Turşu, probiyotik ve yüksek lif içeriğiyle bağırsak sıhhati için yararlıdır. Lakin turşular tıpkı vakitte yüksek oranda tuz da içermektedir. Hamilelikte sık karşılaşılan bir sorun olan ödeme sebebiyet vermemek için tüketim ölçüsüne ve sıklığına dikkat etmek ve az tuzlu tercih etmek gerekir.
Sucuk, salam, sosis vb. süreç görmüş et eserleri hamilelikte tercih edilmemelidir. Üretimde süreç görme oranı arttıkça mikrop bulaşma oranı artar. Ayrıyeten bu eserler yüksek sodyum içeriklerinden ötürü hamilelikte ödeme yol açar. Hamilelikte acı yemekler zati sık karşılaşılan bir sorun olan mide yanmasına sebebiyet verebilir. Çikolata da birebir biçimde reflü şikâyetlerini arttırabilir. Ayrıyeten jelibon, lokum, cips üzere içerisinde katkı hususu bulunan, yüksek oranda şeker, yağ içeren besinlerden hamilelik sürecinde mümkün olduğunca uzak durmak gerekir. Hamburger de ekmeği ve soslarıyla fazla ölçüde kolay karbonhidrat, yağ ve tuz içermektedir. Bu nedenle tercih edilmemesi yerinde olacaktır. Hamburgeri dışarıda tüketmeyip konutta besleyici halde hazırlayıp tüketebilirsiniz. Canınız çikolata istediğinde az ölçülerde bitter çikolata tercih edebilirsiniz. Bilhassa yaz aylarında dondurma tercih edilebilecek en suçsuz tatlılardan olabilir. Hamilelik sürecinde de güvendiğiniz yerlerde hazırlanmış 1-2 top dondurmayı haftada 1-2 gün tüketebilirsiniz.
Artan güç ve B kümesi vitaminleri için tam tahıl eserlerinden hazırlanmış ekmekler tercih edilmelidir. Beyaz ekmeği kolay karbonhidrat olmasından ve besleyicilik kıymetinin daha az olmasından ötürü tercih edilmemesini istiyoruz.
Leblebi hamilelik bulantılarına da güzel gelebilecek bir besindir, hamilelikte tüketilebilir. Kestane ve patates de hamilelikte tüketilebilir. Karbonhidrat içeriklerinin yüksek olması nedeniyle porsiyon denetimi sağlanmalıdır.
Tahin yararlı vitamin ve mineralleri içermesi açısından kıymetli bir besindir. Hamilelik devrinde de rahatlıkla tüketilebilir. 1 yemek kaşığı tahin yaklaşık 90 kalori içermektedir. Bu nedenle denetimli tüketilmelidir.
Bal bebekler için inançlı olmadığından anne adayları hamilelikte bal tüketimi konusunda endişelenmektedir. Saf ve pastörize edilmiş balın hamilelikte kullanımı inançlıdır. Sağlam markalar tercih edilmelidir. Ayrıyeten alerji kuşkunuz varsa tüketmeden evvel hekiminize danışın. 1 yemek kaşığı bal ortalama 60-65 kalori içermektedir ve porsiyon denetimi dâhilinde tüketilmelidir.
Maydanoz olağanda çok sağlıklı bir besin olmasına karşın hamilelikte kullanımı sakıncalı olabilmektedir. Fazla ölçüde tüketilen maydanoz düşüğe neden olabilir. Hamilelikte maydanoz suyu ise tüketilmemelidir. Maydanoz tüketmeden evvel kesinlikle hekiminize danışın.
Hamilelikte tüketimi en çok merak edilenlerden de biri de polen. Polenin hamilelikte tüketimi inançlı değildir. Hamilelikte midyenin de tüketimi inançlı değildir. Midye ağır metaller içerdiği için ve Hepatit A riski nedeniyle tüketilmemelidir.
Diğer Beğenebileceğin Yazılar
Diyetisyen
Tip-2 Diyabet Hakkında
Bedenimizin hayati işlevleri gerçekleştirmesi için güce gereksinimi vardır. Bu güç de besinlerin içinde bulunan çeşitli moleküllerle karşılanır …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Haziran 30, 2022Tarafından
Doktor MakaleleriBedenimizin hayati işlevleri gerçekleştirmesi için güce gereksinimi vardır. Bu güç de besinlerin içinde bulunan çeşitli moleküllerle karşılanır. En kıymetlisi karbonhidratların yapı taşı olan glikozdur. Bedenin güç olarak kullanacağı glikozdan yoksun olması sonucu tip-2 diyabet dediğimiz kronik hastalık ortaya çıkar. Pankreasta insülin salgılayan hücrelerin doğuştan hasarlı olmasıyla tip-1 diyabet ortaya çıkar.
• Hücrelerin glikoz gereksinimini karşılamak için pankreastan insülin isimli hormon salgılanır. İnsülin kanda bulunan glikozun hücrelerin içine girmesini sağlar. Böylelikle güç için kullanılabilir.
• Lakin insülin bazen bu geçişi çeşitli nedenlerle sağlayamaz. İnsülin direnci dediğimiz hücrelerin insüline duyarsızlaşması yahut pankreasta insülin üreten hücrelerin zara görmesi hücrelerin glikozlanmasını önler. Kanda insülin ve glikoz artar yahut insülin yetersiz olur, yeniden kanda glikoz birikir.
• Açlık kan şekerinin 124 mg/dL, tokluk kan şekerinin ise 200 mg/dL üzerinde olması ile HbA1c pahasının 6,5 üzerinde olması ile teşhis konur.
• Görülme sıklığı;
1. Ailesinde şeker hastası olanlarda
2. Obez ve fazla kilolu olanlarda
3. Gebelik periyodunda şekeri yüksek olanlarda 4. Yaşlılarda
5. Bel etrafı ölçüsü bayanlarda 80 cm; erkeklerde 94 cm üzerinde olanlarda
6. Berbat lipid profili (LDL, T-KOL) olanlarda
7. Kronik gerilimi olanlarda
8. Uyku sorunu olanlarda
9. Ferritini (depo demir) yüksek olanlarda
10. Ürik asit düzeyi yüksek olanlarda
11. Sigara ve alkol kullananlarda
12. Berbat beslenme alışkanlıkları olanlarda 13. D vitamini düzeyi düşük olanlarda fazladır.
BESLENMEDE NELERE DİKKAT EDİLMELİ? Besin kümelerine nazaran beslenmemizde genel iyileştirmeler yapabiliriz.
• Süt eserlerinden yoğurt, kefir, süt ana yahut orta öğünlerde yemeğe eşlik etmeli.
• Karbonhidrat içeriği yüksek tahıl kümesinden kompleks karbonhidrat dediğimiz besinleri daha çok hayatımıza almalıyız. Esmer ekmekler (tam buğday, çavdar, ruşeymli gibi), tam buğday makarnalar, bulgur, esmer pirinç, karabuğday (greçka).
• Protein içeriği yüksek olan yumurta, peynir kahvaltılarda; et, tavuk, hindi, balık yemeklerde bulunmalı.
• Yağ içeriği yüksek sert kabuklu yemişler; ceviz, fındık, badem, fıstık, kaju, antep fıstığı, kabak çekirdeği orta öğünlerde tüketilmeli. Ayçiçek yağı, zeytinyağı, fındık yağı istikrarlı kullanılmalıdır.
• Zerzevat ve meyveler beslenmenin olmazsa olmazları, kısıtlanması gereken durumlar olmadığı sürece günde toplam 5-6 porsiyon tüketilmelidir. Şeker hastalığı olanlarda meyvelerin glisemik indeksleri ve glisemik yükleri kıymetlidir. Ona nazaran tüketim sağlanmalı, genelde kuru meyvelerden uzak durulmalıdır.
• Haftada 1-2 kez bitkisel protein kaynaklarından kurubaklagiller tüketilmelidir. Sulu yemek olarak yahut salatalarda haşlama olarak tercih edilebilir.
Pişirme teknikleri de sağlıklı beslenmede atlanmaması gerekn bir noktadır. Kızartma ve kavurma yerine fırında, haşlama, buğulama üzere usuller tercih edilmelidir.
Hamur işleri, işlenmiş besinler, rafine unlar, rafine şekerler, yüksek şeker içerikli paketli besinlerden uzak durmak kıymetlidir.
Konutta içeriğini bildiğiniz eserlerden sağlıklı tarifler üretilerek kekler, kurabiyeler yapılabilir.
Her bireyin sıhhat dataları; kan analizi sonuçları, sıhhat geçmişi farklıdır. Yaş, cinsiyet, ömür biçimi, günlük rutinler, yapılan işler, meslekler, etkinlik seviyesi üzere birçok farklılık beslenmeyi de şahsa özel olmaya itmektedir. En hoşu de böylesidir. Birebir meskenin içindeki insanlarda bile muhtaçlık ve istekler farklılık gösterir, herkes başka bir dünyadır.
Bireylerin günler, haftalar, aylar içinde bile rutinleri değişebilir. Yazın ve kışın yeme sistemleri değişebilir. Kronik hastalıklarda dikkat edilmesi gereken ortak noktalar olsa da beslenme şahsa nazaran planlanmalıdır.
Diyetisyenlerin beslenme üzerine bilgilerinden ve
yönlendirmelerinden faydalanmak, süreci uzman nezaretinde devam ettirmek kıymetlidir.
Tabipler, psikologlar, antrenörler, öbür sıhhat çalışanları ile koordineli çalışmak uzun vadede çok daha faydalıdır.
Diyetisyen
Vejetaryen ve Vegan Beslenme Üzerine
Vejetaryenlik, hayvansal besinlerin hudutlu tüketilmesi yahut hiç tüketilmemesi formundaki beslenme cinsidir. Veganlık ise daha sonlu ve …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Haziran 30, 2022Tarafından
Doktor MakaleleriVejetaryenlik, hayvansal besinlerin hudutlu tüketilmesi yahut hiç tüketilmemesi formundaki beslenme cinsidir.
Veganlık ise daha sonlu ve keskin olarak hayvansal hiçbir eserin tüketilmediği bir beslenme şekli olmasının yanında hayvanlardan elde edildiği için yün, ipek, deri üzere eserlerin; deneysel hayvanlardan yararlanıldığı için kozmetik, ilaç, diş macunu üzere eserlerin de kullanılmadığı; canlı eşitliliğinin savunulduğu bir hayat şekli ve dünya görüşü olarak karşımıza çıkmaktadır.
Vejetaryen Beslenme Çeşitleri
1. Semi-vejetaryenlik haftanın birtakım günlerinde et eseri tüketen kümedir.
2. Hayvansal eserlerden yalnızca süt eserlerini tüketenler lakto vejetaryenler 3. Süt eserleri ve yumurta tüketen küme lakto-ovo vejetaryenler
4. Yalnızca kümes hayvanları tüketenler polo vejetaryenler
5. Yalnızca balık tüketenler pesco vejetaryenler olarak isimlendirilirler.
Vegan Beslenme Çeşitleri
6. Zenmakrobiyotikler; zerzevat, meyve, kurubaklagil ve tahıllarla beslenirler. Kimileri yalnızca tahılları tüketir. Kimileri doymuş yağ, kolesterol ve rafine şekerlerden sakınırlar. Hayvandan elde edildiği için jelatini, içeriğinde süt bulunduğu için çikolatayı, arılardan elde edildiği için balı da tüketmezler.
7. Fruvitarianlar yahut Früitistler; meyve, botanik açıdan meyve sayılan kabak, domates üzere besinlerle ve sert kabuklu yemişlerle beslenirler. Besinlerin tekrar toprağa dönüp döngüye katılacaklarına inanırlar.
8. Ravistler, besinlerin pişirilmesi ile besin pahalarını kaybettiğini düşünüp yiyeceklerin pişmelerine inanmazlar.
Neden Vejetaryenlik?
Vejetaryen beslenme formu birinci olarak ekonomik nedenlerle ortaya çıkmıştır. Bitkilerin yetiştirilip tüketilmesinin hayvanlarınkinden daha az masraflı olması nedeniyle ve kaynakların devamlılığının düşünülmesi açısından önerilmiştir.
Budizm’de hayvanların kesilmesi, Hristiyanlık, Musevilik ve İslamda da birtakım hayvanların tüketimi çeşitli nedenlerle yasaklanmıştır.
Budizm, Jainizim ve Hinduizim din öğretilerine nazaran canlıyken hayvandan elde edilen eserlerin tüketimi hürdür.
Ünlü filozof Pisagor’un etik nedenlerle vejetaryenliği benimsemesi ve öteki insanların da ondan etkilenmesiyle Avrupa’da bu beslenme şekli yayılmıştır.
Günümüzde ise bilimsel araştırmaların da artmasıyla sağlıklı bir ömür geçirme, ekolojik dengeyi sağlama, iklim değişikliğini tedbire, gelecek kuşakların yaşayabileceği bir dünya bırakma üzere sebepler de etik nedenlerin yanına eklenmiştir ve insanların her geçen gün ilgisini çekmeye devam etmektedir.
Sıhhat Açısından Sakıncaları
Bilinçsizse uygulanması durumunda B12 vitamini, D vitamini, demir, kalsiyum ve çinko mineralleri açısından eksikliklere de yol açabilmektedir. Bunlar anemi ve osteoporoz üzere önemli hastalıklara sebebiyet verebilir.
1990’ların ortasından itibaren İsveç’teki birçok insan vegan beslenme üslubunu benimsedi. Bu değişikliğin temelinde etik nedenler yer alıyordu. Hayvansal olan yumurta, et, balık üzere eserlerin yerine -eşdeğer hale getirmeden- yalnızca bitkisel eserler tüketilmesi telaşlara neden oldu. Eksikleri gidermek ismine çeşitli besin öğesi desteklerden yararlanılmıştır.
Amerika Beslenme ve Diyetetik Akademisi ile İtalyan İnsan Beslenme Derneği’ne nazaran güzel planlanmış vejetaryen diyetlerinin kimi hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde kâfi besin alımını sağlayıp sıhhat üzerine olumlu tesirleri olabilmektedir.
Sıhhat Açısından Faydaları
Vejetaryen beslenmede sıhhate faydalı olan antioksidan, lif, polifenol, karotenoid, flavonoid ve fitokimyasallar çokça bulunur.
İşlenmiş besin içeriği düşük bir beslenme biçimi olduğundan kalp hastalıkları, diyabet, kronik böbrek hastalığı üzere kronik hastalık riskleri öbür bireylerden daha düşüktür.
Yeterli bir beslenme programı ile bağışıklık sistemi güçlendirilip uzun ve sağlıklı bir ömür sürdürülebilir.
Vejetaryen beslenme üslubunda sıkça gördüğümüz zerzevat ve meyvelerin kardiyovasküler hastalıklar, birtakım kanser tipleri ve obezite üzere hastalıklar ile vefat riskini azalttığı bilinmektedir.
Kolorektal kanser riskinin vejetaryen beslenenlerde yahut et tüketimi az olan bireylerde düşük olduğu literatüre geçen bilgilerdendir.
Vejetaryenlerdeki yüksek potasyum alımının düşük hipertansiyon riskiyle bağlantılı olduğu bilinmekte, kan basıncı üzerine olumlu tesiri olduğu yorumu böylelikle yapılabilmektedir.
Makro ve Mikro Besin Öğeleri
Protein
Bitkisel beslenmede protein kaynakları olarak tahıl, baklagil ve düzgün kalite soya eserlerinin kullanıldığı bilinmektedir.
Rand ve arkadaşları hayvansal, bitkisel ve karma besin cinslerini incelediğinde azot istikrarı açısından fark bulamamış ve hayvansal yahut bitkisel beslenen bireylerin protein ihtiyacının benzeri olduğunu kanıtlanmışlardır.
Vejetaryenlerde aminoasitlerin, bilhassa esansiyel aminoasitlerin yetersiz olduğu düşünülmektedir. Bitkisel besinlerin esansiyel aminoasit ölçüleri düşük olduğundan çeşitli kombinasyonlar protein alımının artırılması gerekir.
Kurubaklagil ve tahılların birlikte tüketilmesi üzere.
Yağlar ve Yağ Asitleri
Vejetaryen/vegan beslenme çeşidi genel olarak toplam yağ, doymuş yağ ve kolesterol ölçüleri açısından vejetaryen olmayan diyetlere nazaran daha düşük düzeylere sahiptir.
Omega-3 yağ asitleri kalp damar sıhhati, enflamasyonun önlenmesi, retina ve beyin gelişimi üzere değerli vazifelere sahip olup en uygun kaynakları deniz eserleridir.
Uzun zincirli n-3 yağ asitleri, EPA ve DHA çoğunlukla balıklarda, yumurta ve alglerde bulunur.
Deniz eserleri, yumurta ve alg tüketimi az olan ya da olmayan vejetaryenlerin plazma ve fosfolipitlerindeki DHA seviyeleri düşük bulunmuştur.
Diyet Lifi
Buğday kepeği, meyve kabukları, tam tahıllar çözünmeyen lifler ortasında yer alır. Besinlerin bağırsaklardan geçiş mühletini arttırırlar. Kendileri insan bağırsağında sindirilmeyip birtakım besin öğelerinin de alımını engelleyebilirler. Bunlar ortasında esansiyel yağ asitleri ve magnezyum, kalsiyum, çinko, demir üzere kimi mineraller sayılabilir.
Vejetaryen bireyler, omnivorlara nazaran %50-100 daha fazla diyet lifi aldıkları ve mineral eksiklikleri de sıklıkla görüldüğünden alımlarına dikkat etmelidirler. Hazırlık ve pişirme formüllerine dikkat edilirse vitamin ve mineral eksikliklerinin önüne geçmek mümkündür.
Tip-2 diyabet riskinin vejetaryen bireylerde daha düşük gözlenme nedenleri ortasında yüksek lif alımları da sayılmaktadır.
Baklagiller, tahıllar, sebzeler ve meyvelerden yüksek lif alınması uygunlaştırılmış bağırsak ortamı ile iştah düzenlemesi sağlayarak kilo denetimi açısından yararlıdır.
Ayrıyeten yüksek lif ve düşük yağlı beslenme sayesinde bağırsak bakterilerinin kısa zinciri yağ asitleri sentezlemeleri artarak bağırsak mikrobiyomu gelişimi sağlanmış olur.
Çinko
Çinko hayvansal kaynak olarak et, karaciğer, balık, süt, yumurta, peynir; bitkisel kaynak olarak badem içi, ceviz, kuru fasülye, buğday kepeği, bulgur, buğday, soya fasülyesi, kaju fıstığı, ayçiçek tohumu ve mercimekte bulunmaktadır (22;8).
En yeterli kaynaklar hayvansal kaynaklar olduğundan vejetaryen bireylerde eksikliğiyle sık karşılaşılmaktadır. Ayrıyeten fitatlar, kalsiyum, fosfat, demir ve alkol alımının fazla olması çinko emilimini engelleyebilir.
Günlük 25 gram posa alımının üzerinde çıkılmamalıdır. Fasülye, tahıllar ve tohumların fitat içeriğini azaltmak için birkaç saat suda bekletmek faydalı olmaktadır.
D Vitamini
En düzgün kaynağı güneş olan D vitamininin etkin hali vejetaryen bireylerde et ve balık tüketen bireylerden daha düşük düzeylerde bulunmuştur.
Lakin D vitamini destekli besinler yahut suplemanlarını kullanmayan omnivor bireylerin de serum 25- dihidroksi vitamin D düzeylerinde de düşüklükler görülebilmektedir. Olağan serum D vitamini düzeylerini sürdürmek için D vitamininin bitkisel formu olan ergokalsiferol (D2 vitamini) desteği de tesirli olmaktadır.
Vejetaryen bireyler, D vitamini kaynağı olarak ultraviyole ışığı almış mayalar ve mantarlar, süt, portakal suyu, kahvaltılık gevrekler ve margarinler tüketilebilir.
B12 Vitamini
B12 vitamini ileumda emilip karaciğer ve hayvan kasında depolanmakta olup tabiatta yalnızca bu vitamini sentezleyen mikroorganizmalar tarafından üretildiğinden beşerler tükettikleri besinlerden ihtiyaçlarını karşılayabilmektedir.
Ekseriyetle B12 vitamininin en düzgün kaynakları et, süt, yumurta sakatatlar, ton balığı üzere hayvansal besinlerdir.
B12 eksikliği pernisiyöz anemi, inflamatuar bağırsak hastalığı, çölyak hastalığı, kısa barsak sendromu, megaloblastik anemi, bilişsel performans düşüşü ve nörolojik bozukluklara neden olabilmektedir.
Demir
En önemli vazifesi oksijen taşımak olup bağışıklık sistemini destekleme ve bilişsel performans için de gerekli bir mineraldir. En çok hayvansal eserlerde bulunur. Kurubaklagiller, tahıllar ve üzüm pekmezi de düzgün kaynaklardan sayılabilir.
Yeni literatür bilgilerine nazaran vejetaryen ve vejetaryen olmayanlarda demir yetersizliği anemisi oranları yakın görülmüştür. Premenopozal periyottaki bayan vejetaryenlarda yetersizliğe bağlı aneminin görülme sıklığının daha yüksek olduğu gözlenmiştir.
Tahıllarda bulunan fitatlar, okzalatlar ve tanenler demirle bileşikler yaparak emilimini engellerler. Ayrıyeten diyet lifi tüketimi, alüminyum, kalsiyum, çinko ve magnezyumun fazlalığı ile diyette proteinin yetersiz olması da demir emilimini azaltan faktörlerdendir.
Bitkisel eserlerdeki hem olmayan demirin biyoyararlılığını arttırmak için C vitamini ve sitrik asit üzere organik asitlerden faydalanılabilir. Emilimi engelleyecek fitat ve polifenol üzere bileşiklerin aktifliği de böylelikle azaltılabilir.
İstikrarlı bir beslenme sistemi ile bu yetersizliğin önüne geçmek mümkündür.
Kalsiyum
Kalsiyum kemik ve diş sıhhatine tesirinin yanında kanın pıhtılaşması, hücre içi ve dışındaki enzimlerin salınımı, hudut iletimi, kalp atımı kontrolü ve mineral istikrarı üzere kıymetli vazifelere sahiptir.
En düzgün kalsiyum kaynakları olarak süt ve süt eserleri, pekmez, susam, fındık, yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve kuru meyveler, orta dereceli olarak yumurta ve yeşil sebzeler sayılabilmektedir.
Kalsiyum alım düzeyleri lakto-ovo vejetaryenlar ile omnivor beslenenlerde emsal olmasına rağmen öteki vejetaryen kümeler ve veganlarda daha düşüktür. Uzun vadede veganlarda kemik mineral yoğunluğu lakto-ovo vejeteryanlarda oran yüksektir.
Diyetisyen
Beyni Besleyen Diyet: Mind Diyeti
Tanınan diyetlere olan ilgi bu kadar artmışken, gerçek bilgiyi edinmek ve kendimiz için en uygun olanını seçmek sıhhatimiz için epeyce kıymetli …
Yayınlanan
4 sene önceüzerinde
Haziran 30, 2022Tarafından
Doktor MakaleleriTanınan diyetlere olan ilgi bu kadar artmışken, gerçek bilgiyi edinmek ve kendimiz için en uygun olanını seçmek sıhhatimiz için epeyce kıymetli hale gelmiştir. Her geçen gün yeni beslenme trendleriyle karşılaştığımız bu periyotta Mind diyeti de, birden fazla kişinin bilmediği ve merak ettiği akımlardan.
2019 yılının en tanınan diyetleri ortasında üst sıralarda yerini alan Mind diyeti, beyin işlevlerinin gelişimine odaklanıyor. Pekala bunu nasıl yapıyor? Hangi besinler yeniliyor, neler yasaklanıyor? Kimler, hangi müddetle uygulamalı? Tüm ayrıntılar ve merak edilenler uzman gözüyle bu yazıda!
Beyin sıhhatimiz, güçlü bir hafıza ve ileri yaşlarda oluşabilecek Alzheimer üzere hastalıkları önlemek için epey değerlidir. Beyin sıhhatimizi üst seviyede tutmak için uygulanan yanlışsız beslenme programları zihinsel gerileme ve demans riskini azaltır. Mind diyeti de bu hedefle oluşturulan, hem zihni hem vücudu geliştirecek bir beslenme programıdır. Rush ve Chicago üniversitelerinde, tıp fakültesi diyetisyenleri tarafından geliştirilmiştir. Akdeniz diyeti ve DASH diyeti birleşimi ile oluşturulmuştur.
Nasıl Uygulanır?
Mind diyeti, literatüre şimdi yeni girdiği için nasıl uygulanacağına dair kesin kuralları konulmamıştır. Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta; uzmanlar tarafından belirlenen birtakım besinlerin tüketiminin arttırılması, kimi besinlerin ise sonlu tüketilmesidir. Bahsedilen bu besinlerin hangi sıklıkla, ne kadar vakitte tüketileceği ise bireyden şahsa nazaran değişmektedir.
Mind Diyetinde Hangi Besinleri Tüketmeliyiz?
-
Yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, lahana, pancar, roka, tere, marul, pazı üzere besinlerin oluşturduğu bu kümedeki besinler yüksek oranda K vitamini, antioksidan, lutein ve beta-karoten içermesi açısından beyin sıhhatini dayanaklar, hafızayı güçlendirir ve beynin genç kalmasını sağlar. Bu kümedeki besinlerin haftada en az 5-6 porsiyon yenilmesi önerilir.
-
Sebzeler: Öncelikle yeşil yapraklı sebzeler olsa dahi, tüm mevsim zerzevatları zihin sıhhatinin düzgünleşmesini dayanaklar. Her gün öğünlerinizde yer verilmesi azamî yarar sağlar.
-
Yağlı tohumlar: Ceviz, fındık, fıstık, badem üzere besinler yağlı tohumlar grubundadır. İçeriklerindeki yüksek orandaki E vitamini ile bilişsel gerilemeyi mahzurlar. Birebir vakitte ceviz, omega-3 içeriği ile beynimizi dayanaklar. Her gün ölçülü formda tüketilmesi önerilir.
-
Meyveler: Bilhassa ‘berry’ olarak sınıflandırılan ahududu, çilek, böğürtlen, yaban mersini üzere meyveler kıymetli antioksidan kaynaklarıdır. Haftada en az 2-3 sefer esas kırmızı meyveler olmak üzere meyve tüketimi mind diyetinde olmazsa olmazdır.
-
Balık: Tesirli EPA ve DHA alımı beyin fonksiyonları için elzemdir. Bu sebeple esas omega-3 kaynaklarından olan balık, bilhassa somon, sardalya, alabalık, ton balığı ve uskumru üzere yağlı balıklar tercih edilmelidir.
-
Tam tahıllar: Beynimiz birincil güç kaynağı olarak glikozu kullanır. Bu sebeple gerçek besin tercihleri yapmak, tesirli güç kullanımı için kıymetlidir. Glisemik indeksi düşük olan tam tahıllı ekmekler, bulgur, yulaf, tam buğdaylı makarna, kinoa üzere besinler yanlışsız karbonhidrat kaynakları olacaktır. Her gün 2-3 porsiyon alımı kıymetlidir.
-
Saf zeytinyağı: En sağlıklı bitkisel yağ kaynaklarından olan zeytinyağı, Alzheimer’ı önlemeye ve hafızayı güçlendirmeye katkıda bulunur. Her gün tüketilmeli, yemeklerde tercih edilecek yağ kaynağı olmalıdır.
-
Kümes hayvanları: Sağlıklı yollarla pişirilmiş tavuk, hindi üzere besinler sağlıklı protein kaynaklarıdır. Protein alımının kâfi olması beyin işlevlerinin fonksiyonları açısından kıymetlidir. Bu sebeple haftada 2-3 defa beslenmenizde bu besinlere yer verin.
-
Fasülye: Fasülye, mercimek, soya fasülyesi üzere besinlerden oluşan bu kümeye haftada en az 3-4 defa öğünlerinizde yer vermek mind diyetinde önerilir.
-
Şarap: Kaide olmamakla birlikte ölçülü şarap tüketimi, Alzheimer hastalığının önüne geçmek için tesirlidir. İçeriğindeki resveratrol ile yaşlanmayı geciktirir ve beyni takviyeler. Haftada 1-2 kadeh tüketimi yarar sağlamaktadır.
Mind Diyetinde Hangi Besinleri Hudutlu Tüketmeliyiz?
-
Kırmızı Et: Haftalık 2-3 porsiyondan fazla tüketimi önerilmemektedir.
-
Tereyağı, margarin üzere yağ kaynakları: Doymuş yağ kaynakları sınıfında olan bu besinlerin tüketimi sonlandırılır.
-
Rafine Edilmiş Peynir Çeşitleri: Bilhassa yağlı peynirlerin tüketimi haftalık 50-60 gramı geçmemelidir.
-
Hamur işleri ve rafine şekerli tüm eserler: Kek, pasta, börek üzere hamur işleri ve tüm şekerli, paketlenmiş besinler sonlandırılır.
-
Fast Food: Kızartılmış fast food’lar, hamburger, pizza üzere besinlerin tüketimi önerilmez.
Mind Diyeti’nin Sıhhat Üzerine Tesirleri
En değerli işlevi beyni geliştirmek olan Mind Diyeti, pek çok sıhhat parametresini olumlu etkilemektedir. Tam tahılların tüketimi ve rafine şekerin azaltılması diyabet riskini azaltır, zerzevat ve meyve tüketiminin arttırılması kanser üzere pek çok hastalıktan korur. Kırmızı et tüketiminin ve doymuş yağın sonlandırılması LDL kolesterolde düşüşü destekleyerek muhtemel koroner hastalıklardan korur. Bu sebeple mind diyetinin genel manada sağlıklı bir diyet olduğunu söyleyebilir. Ancak uygulamadan evvel kesinlikle bir diyetisyene başvurulmalıdır.
Dürtüsel Çocuk Davranışları: Nedir, Neden Olur ve Nasıl Desteklenir?
Istanbul Obesity Center Achieves Global Success in 2024: Zero Complications in Obesity Surgery
Discover the Best Obesity Clinic in Istanbul: Istanbul Obesity Center
Maskelerin Koronavirüsten Koruma Düzeyleri
Ameliyatsız Zayıflama Yöntemi: Mide Botoksu
Kalp Kası Bandı Hastalığı (Miyokardiyal Bridge)
Trendler
-
Koronavirüs5 sene önceMaskelerin Koronavirüsten Koruma Düzeyleri
-
Mide Botoksu5 sene önceAmeliyatsız Zayıflama Yöntemi: Mide Botoksu
-
Kalp ve Damar Cerrahisi5 sene önceKalp Kası Bandı Hastalığı (Miyokardiyal Bridge)
-
Genel Cerrahi5 sene önceMide botoksu nedir? Mide botoksu yaptıranlar nasıl bir yol izliyor?
-
Tüm Makaleler5 sene önceEjakülatör Kanal Kisti
-
Tüm Makaleler5 sene öncePenis Büyütme Nedir? İşe Yarıyor Mu?
-
Kalp ve Damar Cerrahisi5 sene önceKüçük Kesi İle Kalp Ameliyatları
-
Kalp ve Damar Cerrahisi5 sene önceKalp Deliği (ASD) Hakkında Herşey

